Ngày 1/8, các cháu ngoại tôi ở Cần Thơ bắt đầu năm học mới tại trường tư, được nghỉ hè khoảng 2 tháng. Trường công lập vẫn khai giảng vào 5/9, nhưng tùy trường, học sinh có thể đến lớp sớm một hai tuần. Đây là thời điểm ngành giáo dục đối mặt với nhiều vấn đề từ thi cử, sáp nhập trường đến chất lượng đội ngũ.
Gian lận thi tốt nghiệp: Vụ Tuyên Quang và những hệ lụy
Cuối năm học 2025-2026, vụ gian lận thi tốt nghiệp THPT tại điểm thi trường THPT chuyên Tuyên Quang gây chấn động. Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã trực tiếp lên chỉ đạo, gọi đây là 'vụ tiêu cực hết sức nghiêm trọng' và yêu cầu xác minh khách quan, xử lý nghiêm minh 'không có vùng cấm, không có ngoại lệ, không bỏ lọt sai phạm'. Kết quả, 27 người bị khởi tố. Sau đó, các tỉnh Quảng Trị, Quảng Ninh, Khánh Hòa, Cà Mau cũng phát hiện sai phạm, riêng Quảng Trị khởi tố 2 giáo viên. Nhiều ý kiến cho rằng kỳ thi tốt nghiệp nên bỏ vì tốn kém và chỉ loại bỏ một vài phần trăm học sinh. Tuy nhiên, Bộ Giáo dục và Đào tạo khẳng định duy trì thi để đảm bảo chuẩn đầu ra, vì 'nếu không thi sẽ không học và không dạy'. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh: 'Đã học thì phải thi, nhưng thi là để đánh giá kết quả học tập, không phải để loại nhau'.
Hơn 11.000 hiệu trưởng trở lại lớp và cuộc sáp nhập trường
Một thông tin gây sốc khác: năm học này có hơn 11.000 hiệu trưởng, hiệu phó sẽ trực tiếp đứng lớp sau khi hoàn thành đề án sáp nhập trường. Ý kiến trái chiều xuất hiện: một số cho rằng sẽ nâng cao chất lượng đội ngũ, số khác lo ngại những người từng làm quản lý lâu ngày không dạy hoặc dạy yếu. Tác giả bài viết bày tỏ tin tưởng những người từ giáo viên lên quản lý sẽ vững vàng hơn khi trở lại giảng dạy. Song song đó, Bộ GD&ĐT thừa nhận tồn tại khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp: có tới 40% công chức phụ trách giáo dục cấp xã không có trình độ chuyên môn về giáo dục. Ví dụ, Quảng Trị có 88/88 xã, Hà Tĩnh 57/69 xã, Hải Phòng 76/114 xã, TP.HCM 80/168 xã, Gia Lai 99/135 xã; cá biệt Đồng Nai có 2 xã không có công chức phụ trách giáo dục. Sáp nhập là xu thế tất yếu, nhưng cần đúng người, đúng việc và có cơ chế đánh giá minh bạch.
Trường chuyên và thi trắc nghiệm: Những tranh luận chưa hồi kết
Vụ trường chuyên Tuyên Quang và thông tin tỉnh Đắk Lắk có thí sinh đạt 2,25 điểm thi đầu vào môn chuyên vẫn đậu khiến nhiều người đặt câu hỏi về sự cần thiết của hệ thống trường chuyên, đặc biệt với các môn Sử, Địa. Cũng có ý kiến bàn về thi trắc nghiệm. PGS. Văn Như Cương từng phản đối thi trắc nghiệm môn Toán, cho rằng nó 'triệt tiêu tư duy logic và cái hay của Toán học', và 'học sinh sẽ không viết nổi một câu văn'. Một Tiến sĩ Toán học cho biết Viện Toán học đã có kiến nghị gửi Bộ. Dù vậy, Bộ GD&ĐT vẫn cho rằng thi trắc nghiệm là phương án tối ưu sau nhiều nghiên cứu.
Dạy tích hợp: Giáo án nặng, giáo viên thiếu chuyên môn
Các giáo viên tiếp tục băn khoăn về dạy tích hợp: giáo án quá nặng hình thức, tích hợp nhiều môn trong một tiết 45 phút như năng lực số, AI, an ninh quốc phòng, giáo dục đạo đức..., có khi lên tới 11 trang A4. Giáo viên được đào tạo môn Hóa phải dạy thêm Lý, môn Sử dạy thêm Địa và ngược lại. Một cô giáo tổ trưởng bộ môn chia sẻ: 'Dẫu còn băn khoăn, nhưng tất cả đều gặp nhau ở điểm chung: làm sao để mỗi quyết sách giáo dục hướng đến người học. Thi cử, trường chuyên, chương trình, đội ngũ... chỉ có ý nghĩa khi học sinh được học trong môi trường công bằng, chất lượng và nhân văn hơn'.
Hy vọng năm học mới này, như Bộ trưởng Bộ Giáo dục Hoàng Minh Sơn phát biểu, ngành sẽ trả lại chất lượng giáo dục thực chất, xây dựng hệ thống 'học thật, thi thật, nhân tài thật và giá trị thật'.
* Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả.
