Trong kỳ thi tốt nghiệp THPT, nhiều học sinh dù có học lực khá nhưng vẫn mắc phải những sai lầm khiến kết quả không tương xứng với năng lực. Nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh, Hiệu trưởng trường THPT Việt Đức, Hà Nội, đã chỉ ra 4 'cạm bẫy' phổ biến nhất mà học sinh cần tránh.
Bốn sai lầm kinh điển
Học lệch và tư duy 'đoán tủ'
Đây được xem là sai lầm nguy hiểm nhất. Nhiều học sinh chỉ tập trung vào những mảng kiến thức yêu thích hoặc tự tin, bỏ qua các phần khác vì cho rằng chúng sẽ không xuất hiện trong đề thi. Cách học 'đánh bạc' này tiềm ẩn rủi ro lớn. Khi đề thi có phần kiến thức bị bỏ qua, học sinh dễ mất bình tĩnh, dẫn đến đổ vỡ tâm lý làm bài.
Dồn ép kiến thức trong thời gian ngắn
Chiến thuật 'nước đến chân mới nhảy', học ngày cày đêm sát kỳ thi thường phản tác dụng. Khi não bộ và cơ thể quá tải, khả năng ghi nhớ giảm sút nghiêm trọng. Hệ quả là học sinh nhanh quên, nhầm lẫn kiến thức cơ bản và suy giảm sức khỏe ngay trước thời điểm quan trọng.
Quá chú trọng lý thuyết, thiếu kỹ năng thực hành
Việc thuộc lòng công thức, định nghĩa mà thiếu rèn luyện kỹ năng giải đề khiến học sinh lúng túng khi gặp dạng biến thể. Sự thiếu hụt kỹ năng phân bổ thời gian và xử lý lỗi kỹ thuật (như tô nhầm mã đề, nhầm phương án trắc nghiệm) thường gây mất điểm đáng tiếc.
Sử dụng tài liệu thiếu chọn lọc
Trong kỷ nguyên số, học sinh dễ tham gia quá nhiều hội nhóm học tập và tiếp cận nguồn đề trôi nổi không rõ chất lượng. Sự nhiễu loạn thông tin khiến các em hoang mang, mất phương hướng và lãng phí thời gian vào nội dung không trọng tâm.
Từ thực tế này, nhà giáo Nguyễn Bội Quỳnh khuyến nghị học sinh cần quay về với giá trị cốt lõi: nắm chắc kiến thức cơ bản trong sách giáo khoa làm nền tảng vững chắc trước khi chinh phục nội dung nâng cao.
Giải pháp từ nhà trường
Để giúp học sinh lớp 12 vượt qua áp lực, trường THPT Việt Đức đã triển khai đồng bộ các giải pháp chiến lược ngay từ đầu năm học 2025-2026. Nhà trường không chỉ giảng dạy theo chương trình mà còn tổ chức khảo sát, định hướng lựa chọn môn học sát với năng lực và nguyện vọng của từng em. Bên cạnh kỳ khảo sát của Sở GD&ĐT Hà Nội, trường chủ động tổ chức các đợt kiểm tra riêng vào cuối học kỳ một và đầu tháng 5. Mục tiêu là tạo môi trường áp lực giả định, giúp học sinh làm quen với nhịp độ phòng thi và rèn luyện kỹ năng thích ứng. Dựa trên kết quả, nhà trường phân loại học sinh theo từng nhóm năng lực. Những em có kết quả chưa đạt yêu cầu được bố trí vào các lớp ôn tập tăng cường với đội ngũ giáo viên giàu kinh nghiệm.
Tìm 'mỏ điểm' từ những sai lầm
Nhà giáo Đinh Đức Hiền, Giám đốc điều hành trường TH, THCS&THPT FPT Bắc Giang, nhận định áp lực kỳ thi năm 2026 lớn hơn nhiều so với các năm trước. Học sinh không chỉ đối mặt với kỳ thi tốt nghiệp mà còn phải xoay sở trong ma trận các phương thức xét tuyển đại học đầy biến động. Ông gợi ý học sinh nên phân loại kiến thức thành 3 nhóm: phần chắc chắn phải giữ điểm (kiến thức nhận biết - thông hiểu); phần còn sai nhưng có thể cải thiện nhanh; phần quá khó (cân nhắc không nên sa đà nếu mục tiêu không phải điểm tuyệt đối).
'Điểm số trong giai đoạn nước rút không tăng nhờ học nhiều nhất, mà tăng nhờ biết sửa lỗi đúng nhất. Một đề thi chỉ thật sự có giá trị khi học sinh biết mình sai ở đâu, vì sao sai, do hổng kiến thức, đọc thiếu dữ kiện hay mất bình tĩnh. Chính những câu sai mới là 'mỏ điểm' để các em khai thác', ông Hiền nói.
Bên cạnh kiến thức, ông Hiền cũng cảnh báo về rủi ro từ thao tác hồ sơ. Đôi khi thất bại không đến từ việc học chưa tốt mà từ sự chủ quan trong việc kiểm tra dữ liệu cá nhân, học bạ, chứng chỉ hoặc các mốc thời gian xác nhận theo quy định.
Lời khuyên từ Bộ GD&ĐT
GS.TS Huỳnh Văn Chương, Cục trưởng Quản lý chất lượng (Bộ GD&ĐT), nhấn mạnh yếu tố tiên quyết là sự kỷ luật và bám sát lộ trình của nhà trường. Ông lưu ý thí sinh tuyệt đối không sa đà vào các 'mẹo' làm bài thiếu căn cứ khoa học.
'Thời điểm này, thí sinh cần bám sát lộ trình ôn tập của nhà trường, tập trung củng cố kiến thức trong sách giáo khoa, khắc phục những điểm yếu và phát huy thế mạnh vốn có. Đặc biệt, hãy dành thời gian nghiên cứu kỹ quy chế thi để tránh những lỗi vi phạm không đáng có', GS Huỳnh Văn Chương lưu ý.
Nhìn lại bức tranh tuyển sinh năm 2025, phương thức xét điểm thi tốt nghiệp THPT vẫn chiếm vị trí chủ đạo với 50% thí sinh trúng tuyển, tiếp theo là xét học bạ (29%) và xét tuyển kết hợp (15%). Với tầm quan trọng đó, GS Huỳnh Văn Chương khuyên thí sinh cần bình tĩnh, xác định đúng môn sở trường để chọn tổ hợp môn thi phù hợp. Việc Bộ GD&ĐT quy định ngưỡng đầu vào nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và định hướng nghề nghiệp lâu dài cho học sinh.
