Đề thi Ngữ văn lớp 10 của Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn đã gây ra nhiều tranh cãi trong dư luận. Đại diện nhà trường đã chính thức lên tiếng để giải thích về định hướng của đề thi năm nay.
Nhà trường lắng nghe ý kiến phản biện
PGS.TS Nguyễn Quang Liệu, Hiệu trưởng Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn, cho biết nhà trường luôn lắng nghe các ý kiến phản biện chuyên môn từ giáo viên và xã hội. Ông nhấn mạnh rằng đề thi được xây dựng trên nền tảng kiến thức cơ bản nhưng có tính phân hóa rõ nét, nhằm tuyển chọn những học sinh có tư duy độc lập, năng lực cảm thụ văn học và khả năng xử lý ngữ liệu mới.
“Đề thi có nội dung kiến thức cơ bản và có sự phân hóa cao. Với đề thi này, nhà trường chắc chắn sẽ tìm được những nhân tố mới”, ông Liệu chia sẻ.
Lý giải về những nội dung gây tranh luận
PGS.TS Nguyễn Thị Phương Thùy, giảng viên cao cấp Khoa Ngôn ngữ học và Việt Nam học, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn (Đại học Quốc gia Hà Nội), cho rằng việc xuất hiện nhiều cách hiểu khác nhau cho thấy đề thi đã chạm tới những vấn đề mang tính học thuật của lý luận văn học.
Tranh luận lớn nhất xoay quanh cụm từ “em gái tiền phương” trong câu hỏi yêu cầu xác định nhân vật trữ tình. Nếu hiểu theo nghĩa hẹp, nhân vật trữ tình chỉ là chủ thể phát ngôn thì “em gái tiền phương” có thể được xem là đối tượng trữ tình. Tuy nhiên, nếu tiếp cận theo nghĩa rộng của phân tích diễn ngôn và lý thuyết về hoạt động giao tiếp, nhân vật trữ tình có thể bao gồm cả người nói và người tiếp nhận thông tin.
Nhiều ý kiến cho rằng việc xác định “em gái tiền phương” là “nhân vật trữ tình” là chưa chính xác về mặt lý luận văn học. Tuy nhiên, bà Thùy phân tích: “Từ góc độ phân tích diễn ngôn, nhân vật giao tiếp bao gồm cả người nói và người nghe. Hoạt động giao tiếp có thể tồn tại dưới nhiều hình thức như độc thoại, song thoại hay đa thoại. Vì vậy, việc học sinh tiếp cận khái niệm nhân vật trữ tình theo hướng mở là điều có thể chấp nhận”.
Yếu tố kịch trong tác phẩm
Liên quan đến câu hỏi yêu cầu nhận xét sự kết hợp giữa giọng tự sự, trữ tình và yếu tố kịch trong văn bản, bà Thùy cho rằng đây là hướng tiếp cận sáng tạo và có khả năng phân loại thí sinh tốt. Tác phẩm có cấu trúc đối thoại, nhịp điệu và cảm xúc giàu tính tương tác. Hơn nữa, “Lá đỏ” từng được chuyển thể thành nhạc kịch nên học sinh hoàn toàn có thể nhận diện sắc thái kịch trong quá trình đọc hiểu.
“Ở mức cơ bản, học sinh có thể nhận ra chất tự sự và trữ tình. Trong khi đó, những em có chiều sâu tư duy sẽ tiếp tục phát hiện và phân tích được yếu tố kịch của văn bản”, bà nói.
Phần nghị luận xã hội
Ở phần nghị luận xã hội, đề yêu cầu thí sinh bàn luận về vai trò của niềm tin trong cuộc sống từ hai câu thơ: “Chào em, em gái tiền phương/ Hẹn gặp nhé giữa Sài Gòn”. Theo bà Thùy, đây là cách đặt vấn đề hợp lý, không khiên cưỡng như một số ý kiến nhận xét.
Bà cho rằng lời hẹn gặp trong bài thơ “Lá đỏ” không đơn thuần là cảm xúc cá nhân mà còn thể hiện niềm tin vào thắng lợi tất yếu của cuộc kháng chiến, khát vọng thống nhất đất nước và sức sống bền bỉ của con người Việt Nam qua nhiều thế hệ.
“Niềm tin ấy trở thành giá trị tinh thần mang tính truyền thống của dân tộc. Vì vậy, việc mở rộng thành vấn đề nghị luận xã hội trong bối cảnh hiện nay là hoàn toàn phù hợp”, bà nhận định.
Định hướng tuyển sinh
Năm 2026, Trường THPT Chuyên Khoa học Xã hội và Nhân văn tuyển 150 chỉ tiêu, trong đó chuyên Văn tuyển 90 học sinh. Tỷ lệ chọi vào lớp chuyên Văn khoảng 1/14. Nhà trường dự kiến công bố kết quả tuyển sinh trước ngày 29/6.
