Bộ Giáo dục và Đào tạo đang xây dựng Nghị định về Quỹ học bổng Quốc gia, nhằm hoàn thiện cơ chế chính sách về học bổng, cụ thể hóa các định hướng lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 71-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo.
Thực trạng hệ thống học bổng hiện nay
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, hệ thống học bổng hiện còn phân tán, nhiều chương trình mang tính ngắn hạn, chưa hình thành cơ chế phát hiện sớm, bồi dưỡng liên tục và đầu tư có trọng tâm cho người học có tiềm năng. Chưa có đầu mối cấp quốc gia đủ điều kiện pháp lý để điều phối, huy động và sử dụng hiệu quả nguồn lực từ ngân sách nhà nước và xã hội.
Mục tiêu của Quỹ học bổng Quốc gia
Việc ban hành Nghị định nhằm thiết lập Quỹ học bổng Quốc gia với vai trò là công cụ chính sách cấp quốc gia, góp phần tạo đột phá trong phát hiện và bồi dưỡng nhân tài; hình thành cơ chế hỗ trợ người học theo lộ trình dài hạn, liên thông từ phổ thông đến sau đại học; huy động, điều phối và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực học bổng; tăng cường minh bạch, trách nhiệm giải trình và tránh trùng lặp chính sách.
Cơ chế hoạt động minh bạch
Dự thảo tập trung thiết lập cơ chế học bổng hiện đại, minh bạch và linh hoạt. Quỹ hoạt động không vì mục đích lợi nhuận, có tư cách pháp nhân, con dấu và tài khoản riêng. Các nguồn tài chính được quản lý, hạch toán, theo dõi riêng theo từng loại nguồn, bảo đảm công khai, minh bạch. Nguyên tắc không trùng lặp chính sách được đặt ra, không cấp trùng cùng nội dung chi và thời gian hỗ trợ với các học bổng từ ngân sách nhà nước. Hoạt động của Quỹ gắn với cơ chế giám sát, hậu kiểm, trách nhiệm giải trình, quản trị dữ liệu và chuyển đổi số.
Huy động đa dạng nguồn lực
Ngân sách nhà nước đóng vai trò hỗ trợ khởi tạo theo dự toán được giao. Bên cạnh đó, Quỹ có thể huy động tài trợ, đồng tài trợ, ủy thác, đóng góp tự nguyện từ tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước theo quy định pháp luật.
Các chương trình học bổng
Dự thảo Nghị định quy định Quỹ học bổng tổ chức 5 chương trình: học bổng tài năng; học bổng đi học tại nước ngoài; học bổng theo điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế; học bổng thu hút người nước ngoài học tại Việt Nam; học bổng tạo cơ hội phát triển cho người học thuộc nhóm ưu tiên.
Tiêu chí xét chọn khách quan
Việc xét chọn học bổng dựa trên khung tiêu chí và thang điểm do Bộ Giáo dục và Đào tạo quy định cho từng chương trình, bảo đảm khách quan, minh bạch, có cơ chế so sánh, xếp hạng giữa các ứng viên; phòng ngừa xung đột lợi ích và bảo đảm liêm chính trong đánh giá. Đối với người học không thuộc diện ưu tiên, tiêu chuẩn xét chọn cao hơn, cạnh tranh hơn, đòi hỏi năng lực, thành tích và tiềm năng phát triển nổi trội.
