Giáo dục AI: Hành trình từ làm quen đến định hướng nghề nghiệp
Chương trình giáo dục trí tuệ nhân tạo (AI) tại Việt Nam đang được triển khai đồng bộ từ cấp tiểu học đến trung học phổ thông, nhằm trang bị cho học sinh nền tảng kiến thức và kỹ năng cần thiết trong kỷ nguyên số. Mục tiêu là hình thành năng lực AI toàn diện, từ nhận thức cơ bản đến ứng dụng thực tiễn, chuẩn bị hành trang cho tương lai.
Lộ trình giáo dục AI theo từng cấp học
Ở cấp tiểu học, nội dung giáo dục AI hướng đến việc giúp học sinh bước đầu làm quen với công nghệ này, hình thành nhận thức cơ bản và năng lực ban đầu. Các em được hiểu rằng AI là sản phẩm do con người tạo ra để phục vụ cuộc sống, từ đó phát triển tư duy lấy con người làm trung tâm khi sử dụng các công cụ thông minh. Đồng thời, học sinh học cách bảo vệ dữ liệu cá nhân, tôn trọng bản quyền và có hành vi đúng mực trên internet.
Lên cấp trung học cơ sở, mục tiêu là tiếp tục phát triển và hoàn thiện năng lực AI ở mức cơ bản. Học sinh được trang bị kỹ năng nhận diện lợi ích, rủi ro, quyền riêng tư và trách nhiệm khi sử dụng công nghệ, cùng thái độ ứng xử phù hợp với pháp luật và văn hóa số.
Đến cấp trung học phổ thông, khung nội dung giáo dục AI tập trung củng cố và nâng cao năng lực đã hình thành, đồng thời định hướng nghề nghiệp trong lĩnh vực AI hoặc các ngành có ứng dụng công nghệ này. Học sinh cần phát triển thái độ cầu thị, trách nhiệm và tuân thủ nguyên tắc đạo đức; có khả năng thiết kế, thử nghiệm công cụ AI; vận dụng vào học tập, nghiên cứu và sáng tạo sản phẩm số phục vụ cộng đồng.
Triển khai thực tế tại các địa phương
Tại Hải Phòng, ngành giáo dục xác định giáo dục AI là yêu cầu tất yếu để hình thành năng lực số cho học sinh. Ông Đỗ Duy Hưng, Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo thành phố, cho biết việc đưa AI vào trường học góp phần đổi mới phương pháp giảng dạy, xây dựng bài giảng E-Learning và hỗ trợ kiểm tra đánh giá. Năm học 2025-2026, thành phố đã tổ chức khảo sát thực trạng sử dụng AI trong dạy học, đồng thời tập huấn chuyên sâu cho cán bộ quản lý và giáo viên về phát triển năng lực số.
Trường trung học phổ thông chuyên Lương Văn Tụy ở Ninh Bình cũng tích cực áp dụng AI trong giảng dạy. Hiệu trưởng Hoàng Hải Nam chia sẻ rằng trường thường xuyên tổ chức tập huấn về ứng dụng AI, giúp giáo viên xây dựng kế hoạch dạy học và biên soạn câu hỏi đánh giá. Nhiều dự án sáng tạo của học sinh liên quan đến AI đã đoạt giải trong các cuộc thi khoa học cấp tỉnh.
Thách thức và giải pháp trong giáo dục AI
Bên cạnh những kết quả tích cực, giáo dục AI còn đối mặt với không ít khó khăn. Thầy Hoàng Hải Nam chỉ ra các vấn đề như thiết bị và đường truyền internet chậm, hệ thống máy tính yêu cầu cấu hình cao, cùng việc nhiều học sinh hoàn cảnh khó khăn chưa thể tiếp cận công nghệ tốt nhất. Ngoài ra, AI thay đổi nhanh chóng đòi hỏi giáo trình phải được cập nhật liên tục, trong khi quản lý học sinh sử dụng AI đúng mục đích và tránh gian lận là thách thức không nhỏ.
Để khắc phục, Thứ trưởng Thường trực Bộ Giáo dục và Đào tạo Phạm Ngọc Thưởng đề xuất ba hình thức tổ chức giáo dục AI: lồng ghép trong các môn học và hoạt động giáo dục, thực hiện theo chuyên đề học tập lựa chọn, hoặc tổ chức dạy học tăng cường, câu lạc bộ ngoại khóa. Trong đó, hình thức lồng ghép được ưu tiên nhằm đảm bảo tính phổ cập mà không gây quá tải chương trình.
Tại Trường trung học phổ thông Mạc Đĩnh Chi ở Hải Phòng, từ năm học 2024-2025, gần 100% giáo viên đã chủ động sử dụng AI để hỗ trợ soạn bài và chấm bài. Hiệu trưởng Nguyễn Minh Quý cho biết nhà trường dự kiến xây dựng bộ quy tắc ứng xử và đạo đức khi sử dụng AI, đồng thời tiếp tục đào tạo giáo viên về "Sư phạm số" để không chỉ biết dùng công cụ mà còn dạy học sinh cách sử dụng hiệu quả và tuân thủ pháp luật.
Sử dụng và khai thác hiệu quả AI để phát triển năng lực học tập, tư duy cho học sinh đang trở thành xu hướng tất yếu. Việc cập nhật kiến thức, quản lý và định hướng đúng đắn sẽ góp phần hình thành phương thức giáo dục mới, nâng cao nhận thức và trách nhiệm của cả nhà trường và ngành giáo dục nói chung.
