Theo công bố của Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD-ĐT), cả nước đã giảm hơn 11.000 trường học sau quá trình sắp xếp hệ thống giáo dục. Đây là một trong những thay đổi lớn nhất về mạng lưới trường lớp trong nhiều thập kỷ, phản ánh quyết tâm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý và chất lượng giáo dục.
Việc giảm số lượng trường học chủ yếu đến từ sáp nhập các trường tiểu học và trung học cơ sở có quy mô nhỏ lẻ, đặc biệt ở khu vực nông thôn, miền núi. Các điểm trường lẻ, điểm trường thôn bản với vài chục học sinh đã được gom về trường chính, giúp giảm chi phí vận hành, tăng cường cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên cho từng trường.
Con số ấn tượng từ quá trình sắp xếp
Số liệu từ Bộ GD-ĐT cho thấy, trong giai đoạn từ năm học 2015-2016 đến nay, cả nước đã giảm hơn 11.000 trường học. Trước đó, nhiều địa phương có số trường tiểu học rất lớn do mỗi xã, mỗi thôn đều có trường riêng, dẫn đến tình trạng lớp học ghép, giáo viên phải dạy nhiều môn trong khi điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế.
Việc sắp xếp lại trường lớp đã giúp các địa phương tiết kiệm đáng kể ngân sách đầu tư cơ sở hạ tầng, đồng thời tạo điều kiện để trang bị phòng học chức năng, thiết bị dạy học hiện đại hơn. Nhiều trường sau khi sáp nhập đã có đủ số lượng học sinh để tổ chức các lớp học riêng cho từng khối lớp, từ đó nâng cao chất lượng giảng dạy.
Hệ thống giáo dục sau sắp xếp: Tinh gọn nhưng chất lượng hơn
Theo các chuyên gia giáo dục, việc giảm số trường không đồng nghĩa với giảm cơ hội học tập. Ngược lại, học sinh được học trong môi trường tốt hơn với đầy đủ giáo viên bộ môn, cơ sở vật chất khang trang và hoạt động giáo dục phong phú hơn. Các trường sau khi sáp nhập thường có quy mô từ 15-20 lớp, phù hợp với chuẩn quốc gia, tạo điều kiện để triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới một cách hiệu quả.
Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra không ít thách thức. Khoảng cách địa lý giữa nhà và trường xa hơn đối với học sinh ở vùng sâu, vùng xa, dẫn đến nhu cầu học bán trú, tăng chi phí cho gia đình. Các địa phương cần có phương án hỗ trợ học sinh, bố trí xe đưa đón hoặc cải thiện ký túc xá để đảm bảo quyền lợi cho các em.
Định hướng phát triển trong thời gian tới
Bộ GD-ĐT cho biết, trong thời gian tới, công tác sắp xếp trường lớp sẽ tiếp tục được thực hiện trên cơ sở rà soát, đánh giá nhu cầu thực tế của từng địa phương. Nguyên tắc là đảm bảo quyền lợi học tập của học sinh, không làm tăng khoảng cách tiếp cận giáo dục và không gây quá tải cho các trường trung tâm. Cùng với đó, công tác quy hoạch mạng lưới trường lớp sẽ gắn với quy hoạch dân cư, điều kiện kinh tế - xã hội của từng vùng.
Sự giảm mạnh số lượng trường học là một xu hướng tất yếu của nền giáo dục hiện đại, hướng tới mục tiêu chất lượng thay vì số lượng. Việc tinh gọn hệ thống sẽ giúp ngành giáo dục tập trung nguồn lực để nâng cao chất lượng đào tạo, đáp ứng yêu cầu đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo tinh thần Nghị quyết Trung ương.
Đáng chú ý, quá trình sắp xếp cũng tạo ra sự chuyển dịch trong đội ngũ giáo viên. Nhiều giáo viên từ các điểm trường lẻ được điều chuyển về trường chính, tạo điều kiện cho họ được trau dồi chuyên môn, học hỏi lẫn nhau và tiếp cận các phương pháp giảng dạy tiên tiến. Điều này góp phần nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo, một trong những yếu tố then chốt của đổi mới giáo dục.
Bên cạnh các trường phổ thông, nhiều trường mầm non cũng nằm trong diện sắp xếp. Các trường mầm non độc lập có quy mô nhỏ đã được ghép thành các trường mầm non lớn hơn, đảm bảo đủ điều kiện nuôi dạy trẻ theo chuẩn. Điều này giúp trẻ em được chăm sóc tốt hơn, đồng thời tạo thuận lợi cho giáo viên trong công tác chuyên môn.
Về mặt quản lý nhà nước, việc giảm số trường giúp giảm đầu mối quản lý, giảm bộ máy hiệu trưởng, phó hiệu trưởng và nhân viên hành chính. Nguồn kinh phí tiết kiệm từ việc tinh giản biên chế được chuyển sang đầu tư cho các hoạt động dạy và học, mua sắm thiết bị, nâng cấp trường lớp. Đây là hướng đi đúng đắn trong bối cảnh ngân sách nhà nước còn hạn hẹp.
Thực tế cho thấy, nhiều địa phương đã làm tốt công tác sắp xếp, chủ động có phương án vận chuyển học sinh, bố trí bán trú và huy động sự tham gia của phụ huynh. Nhờ đó, tỷ lệ học sinh bỏ học không tăng, thậm chí có nơi còn giảm nhờ điều kiện học tập tốt hơn. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu lâu dài, cần có sự vào cuộc đồng bộ giữa các cấp, các ngành và sự ủng hộ của cộng đồng.
Trong thời gian tới, Bộ GD-ĐT sẽ tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy hoạch mạng lưới trường lớp theo hướng ổn định, bền vững, tránh tình trạng sáp nhập rồi lại tách ra gây lãng phí. Các địa phương được yêu cầu xây dựng lộ trình cụ thể, có sự tham gia của các bên liên quan, đặc biệt là người dân địa phương. Việc giảm hơn 11.000 trường học là một bước đi lịch sử, mở ra kỷ nguyên mới cho giáo dục Việt Nam với chất lượng và hiệu quả ngày càng cao.
