Từ ngày 1/9/2026, Nghị định số 287/2026/NĐ-CP chính thức có hiệu lực, thiết lập khung tỷ lệ tiền bản quyền mới đối với các xuất bản phẩm sử dụng ngân sách Nhà nước hoặc thuộc quyền sở hữu, quản lý của Nhà nước. Văn bản này do Chính phủ ban hành, quy định về nhuận bút, thù lao, tiền bản quyền trong các lĩnh vực báo chí, xuất bản, nghệ thuật biểu diễn, điện ảnh, mỹ thuật, nhiếp ảnh, triển lãm và di sản văn hóa.
Trong phạm vi lĩnh vực xuất bản, nghị định xác định tiền bản quyền áp dụng cho hoạt động sáng tạo, khai thác và sử dụng xuất bản phẩm bằng nguồn ngân sách nhà nước, hoặc khi Nhà nước đứng ra làm đại diện chủ sở hữu, quản lý quyền tác giả.
Khung tỷ lệ theo thể loại
Theo Điều 17, tiền bản quyền được tính theo tỷ lệ phần trăm trên giá thành sản xuất xuất bản phẩm. Mức cụ thể được quy định linh hoạt theo từng loại hình:
- Văn xuôi: 8-17%.
- Thơ và kịch bản sân khấu, điện ảnh: 12-17%.
- Từ điển và sách tra cứu: 12-18%.
- Sách nghiên cứu lý luận: 12-18%.
- Sách khoa học - công nghệ: 10-17%.
- Sách giáo khoa theo chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo: 0,1-10%.
- Sách bài tập và sách tham khảo phổ thông: 2-12%.
- Bản đồ: 7-23%.
Như vậy, bản đồ là thể loại có khung tỷ lệ cao nhất, trong khi sách giáo khoa có mức sàn thấp nhất, chỉ từ 0,1%. Các mức này được sử dụng để làm căn cứ thỏa thuận giữa đơn vị xuất bản và tác giả.
Cách tính tiền bản quyền
Đối với xuất bản phẩm in, tiền bản quyền được xác định bằng tỷ lệ phần trăm nhân với giá thành sản xuất và số lượng in. Với xuất bản phẩm điện tử, công thức tính bao gồm tỷ lệ phần trăm, giá thành sản xuất và số năm sử dụng.
Theo công thức của nghị định, một cuốn sách văn xuôi có giá thành sản xuất 100.000 đồng/cuốn, in 2.000 bản và áp dụng mức tiền bản quyền 10% sẽ mang lại cho tác giả: 10% × 100.000 đồng × 2.000 bản = 20 triệu đồng. Nếu được hưởng chính sách khuyến khích với mức cộng thêm 20%, tác giả nhận thêm 4 triệu đồng, nâng tổng thanh toán lên 24 triệu đồng.
Quyền lợi bổ sung và miễn trừ
Ngoài tiền bản quyền bằng tiền, các tác giả còn được nhận từ 5 đến 10 bản sách in hoặc quyền truy cập, sử dụng tác phẩm trên nền tảng điện tử theo thỏa thuận với đơn vị sử dụng. Điều này nhằm đảm bảo quyền lợi thực chất cho người sáng tạo.
Nghị định cũng đưa ra chính sách ưu tiên cho các trường hợp sáng tác về trẻ em, dân tộc thiểu số, tác giả là người dân tộc thiểu số hoặc sáng tạo trong điều kiện khó khăn, nguy hiểm. Những trường hợp này được hưởng thêm từ 10% đến 30% trên tổng số tiền bản quyền.
Bên cạnh đó, việc sử dụng xuất bản phẩm phục vụ nhiệm vụ chính trị, phát triển văn hóa đọc không nhằm mục đích thương mại sẽ không phải trả tiền bản quyền. Dù vậy, đơn vị sử dụng vẫn phải ghi rõ tên tác giả và nguồn gốc tác phẩm. Trong trường hợp Nhà nước là đại diện chủ sở hữu quyền tác giả, việc khai thác phải được thực hiện trên cơ sở văn bản thỏa thuận giữa cơ quan đại diện và bên khai thác, tránh phát sinh tranh chấp về quyền lợi.
