Bài phê bình dài hơn 4.000 chữ của Emily Wilson trên The London Review of Book đã trở thành tâm điểm chú ý của giới văn chương và điện ảnh. Trong đó, bà thẳng thắn gọi kịch bản phim The Odyssey của Christopher Nolan là “tệ hại” và cho rằng bản chuyển thể này đánh mất nhiều yếu tố làm nên sự vĩ đại của trường ca Homer. Điều đáng nói, Nolan từng nhắc đến bản dịch Odyssey năm 2017 của Wilson như một trong những nguồn cảm hứng cho tác phẩm của mình.
Kịch bản tệ hại?
Wilson viết: “Bộ phim không đưa ra được bất kỳ góc nhìn thuyết phục nào về thời gian, ký ức, lịch sử, chiến tranh, hay về mối tương quan giữa cuộc trở về vinh quang với cuộc đời của gia đình, kẻ thù, đồng đội, bạn bè và những người xung quanh Odysseus”. Bà tiếp lời: “Nó thiếu chiều sâu tâm lý, xúc cảm, chính trị và đạo đức. Cấu trúc tự sự sa đà vào những mánh lới hình thức. Phần kịch bản thì tệ hại”.
Theo Wilson, bộ phim quá chú trọng hình thức mà xem nhẹ chiều sâu câu chuyện. Bà ví tác phẩm của Nolan như “một màn bắn pháo hoa hoành tráng vào dịp Quốc khánh” và “cũng chỉ có chừng ấy chiều sâu về tự sự lẫn cảm xúc”. Bà cũng dành góc nhìn kém thiện cảm cho lựa chọn diễn viên của ê-kíp phim: “Phần lớn các diễn viên không phải da trắng – Zendaya, Lupita Nyong’o, Himesh Patel, Corey Antonio Hawkins và Travis Scott – đều đảm nhận những biến thể của mô-típ ‘người bạn da màu của nhân vật chính’, mà vai trò duy nhất trong câu chuyện là hỗ trợ nhân vật chính da trắng”.
Tuy nhiên, đến ngày 29/7, Wilson đã phân bua trên mạng xã hội Bluesky về cách diễn đạt của mình. Bà giải thích rằng tất cả diễn viên da màu trong phim đều rất xuất sắc, nhưng “chưa được khai thác đúng mức (và tại sao Himesh Patel [một diễn viên người Anh gốc Ấn] lại không thể vào vai Odysseus chứ?)”. Bà cho biết ý phê bình của bà là bộ phim đã lãng phí dàn diễn viên mạnh, đồng thời thừa nhận những lời lẽ trong bài viết trên The London Review of Book có cách diễn đạt chưa khéo, gây hiểu lầm.
Phản bác từ giới học giả
Nhiều người đã lên tiếng bảo vệ Nolan, trong đó có nhà văn Joyce Carol Oates, chủ nhân Giải Sách Quốc gia Mỹ và cựu giáo sư nhân văn tại Đại học Princeton. Oates thẳng thừng chê trách cách Wilson phê bình. Trên X, bà viết: “Giọng điệu coi thường và thái độ kẻ cả của bà ấy khiến người đọc khó chịu. Thay vì bày tỏ sự bất đồng với cách diễn giải Homer một cách học thuật và tôn trọng đồng nghiệp, người này, vốn hưởng lợi rất nhiều từ bộ phim của Nolan, lại sử dụng thứ ngôn ngữ thô bạo [...] để công kích một người chỉ vì ông ấy có những ý tưởng khác với mình”.
Theo Nash, nhà nghiên cứu từng công bố nhiều công trình về lịch sử văn bản của Odyssey, cũng lên tiếng trên Slate với bài viết nhan đề “Tôi là một nhà nghiên cứu Cổ điển. Liệu Emily Wilson và tôi có xem cùng một bộ phim Odyssey không?”. Nash cho rằng Wilson đã dùng những “lập luận khó hiểu” để “xé nát” bộ phim mới nhất của Nolan. Ông lập luận rằng, cũng như Wilson, Nolan hoàn toàn có quyền đưa ra cách diễn giải nghệ thuật của riêng mình. “Wilson đương nhiên tỏ ra rất am tường khi bàn về chính tác phẩm gốc mà bà đã dành nhiều năm nghiên cứu và hiểu rõ đến từng chi tiết. Nhưng quá nhiều lần, bà chỉ đơn thuần chỉ trích Nolan vì đã đi chệch khỏi nguyên tác, như thể những lựa chọn của đạo diễn không phải là một hành vi diễn giải riêng. Bà đang phủ nhận khả năng Nolan có thể mang đến một góc nhìn mới mẻ cho Odyssey”, trích nội dung bài viết.
Lập trường của Mendelsohn và bối cảnh riêng của Wilson
Một dịch giả khác, Daniel Mendelsohn, giáo sư ngành Nhân văn tại Bard College, người có bản dịch Odyssey do Đại học Chicago xuất bản vào năm ngoái, viết trên The New York Review rằng yếu tố trung thành nhất với nguyên tác trong bộ phim chính là cấu trúc tự sự được đan cài liên tiếp. Ông nhận định: “Dù Nolan đã dành cả đời say mê thiên sử thi này, sau cùng ông vẫn chỉ phóng tác hình tượng người anh hùng của Homer theo hình ảnh của chính mình, đồng thời áp đặt lên những cuộc phiêu lưu của Odysseus những giá trị hoàn toàn xa lạ với thế giới của Homer”.
Đáng chú ý, Wilson từng là mục tiêu của nhiều chiến dịch quấy rối trên mạng sau khi bản dịch Odyssey của bà xuất bản năm 2017. Bà nhiều lần cho biết bà lựa chọn dịch Odyssey xa rời cách diễn giải mang góc nhìn đậm tính nam vốn được các dịch giả nam đi trước sử dụng. Chính vì vậy, việc bà chê cách diễn giải của Nolan khiến nhiều người bất ngờ.
Đến nay, đạo diễn Christopher Nolan vẫn chưa công khai phản hồi những phê bình của Emily Wilson hay Daniel Mendelsohn. Trong khi đó, bộ phim Odyssey vẫn đang tạo cơn sốt và truyền cảm hứng cho hàng nghìn người tìm hiểu tiếng Hy Lạp, theo một bài viết liên quan trên ZNews.vn.
