Trong thiên sử thi gần 3.000 năm tuổi của Homer, Athena là vị thần quan trọng nhất đồng hành cùng Odysseus trên hành trình trở về Ithaca. Bà bảo hộ vị vua, hiện thân của trí tuệ và ý chí thần linh. Nhưng trong phiên bản điện ảnh của Christopher Nolan, Athena được tái hiện hoàn toàn khác: không còn ban phép màu, bà trở thành biểu tượng của lương tri, ký ức và những sang chấn mà Odysseus cố chôn vùi sau chiến tranh thành Troy.
Athena dưới góc nhìn của Nolan
Trong thần thoại Hy Lạp, Athena là nữ thần trí tuệ và chiến tranh chính nghĩa, luôn bảo vệ Odysseus và gia đình ông. Ngay từ đầu sử thi, bà can thiệp hành trình của Telemachus, khuyến khích chàng tìm cha. Khi Odysseus lưu lạc, Athena nhiều lần hóa thân thành người phàm, che giấu thân phận hoặc tác động sự kiện để giúp ông hồi hương. Trong chương 13, bà nói: “Vậy mà ngươi lại không nhận ra Pallas Athena, con gái của Zeus, người luôn sát cánh và bảo vệ ngươi qua mọi biến cố hay sao?”. Sự ưu ái đặc biệt này xuất phát từ lòng kính trọng và sự trung thành của Odysseus, cũng như phẩm chất mưu trí chung giữa họ.
Nolan giữ vai trò quan trọng của Athena nhưng thay đổi cách hiện diện. Trong phim, Athena xuất hiện dưới hình hài một nữ tu trẻ, đặt câu hỏi và nhắc nhở để Odysseus tự vấn. Một cao trào cảm xúc là khi Odysseus hồi tưởng đêm thành Troy thất thủ: sau khi quân Hy Lạp tràn vào, họ cướp bóc, tàn sát dân thường, và chém đầu một nữ tư tế trẻ ngay tại đền thờ Athena. Gương mặt cô gái ấy chính là gương mặt Athena ám ảnh Odysseus suốt 10 năm. Nolan không giải thích rõ: cô gái có thể là Athena cải trang, hoặc chỉ là mảnh ký ức đeo bám Odysseus, khiến hình ảnh cô gái vô tội hòa làm một với vị thần.
Đảo ngược nền tảng của sử thi
Nếu ở Homer, Athena đại diện cho sự bảo hộ thần linh, thì trong phim của Nolan, bà là chìa khóa mở cánh cửa nhân tính của Odysseus. Mỗi lần Athena hiện lên là ký ức về thành Troy phá vỡ lớp phòng vệ mà Odysseus dựng lên để chối bỏ tội lỗi. Nolan đảo ngược nền tảng sử thi: trong nguyên tác, số phận con người chịu sự chi phối của thần linh; trong phim, mọi can thiệp đều là sản phẩm của tiềm thức. Ý chí thần linh không nằm ở phép màu, mà ở lựa chọn đạo đức của con người. Athena không giúp Odysseus đánh bại quái vật, mà giúp ông hiểu rằng điều cần vượt qua là mặc cảm và tội lỗi sau chiến tranh. Chỉ khi Odysseus buông bỏ kiêu ngạo, phó mặc bản thân trên bè giữa đại dương và ngừng đổ lỗi cho thần linh, ông mới tìm đường về Ithaca. Theo cách đó, Athena trở thành hiện thân của lương tri—thứ quyền năng khiến con người đối diện với sự thật.
Zendaya và màn hóa thân gây tranh cãi
Nếu Samantha Morton chỉ cần 10 phút để chinh phục giới phê bình với vai Circe, thì Zendaya lại gây nhiều tranh luận trong dàn cast. Những ý kiến trái chiều không xuất phát từ nhân vật Athena, mà từ cách nữ diễn viên lột tả. Athena xuất hiện trong nhiều tiểu cảnh nhưng hiếm khi bộc lộ cảm xúc rõ rệt; phần lớn thời lượng, bà lặng lẽ quan sát, nhắc nhở hoặc đặt câu hỏi khiến Odysseus tự vấn. Đây là vai diễn khó, đòi hỏi diễn viên truyền tải nhiều tầng cảm xúc chỉ bằng ánh mắt và thần thái.
Zendaya chọn lối diễn tiết chế: Athena của cô gần như không giận dữ hay vui mừng, gương mặt bình thản, ánh mắt xa xăm, giọng nói tự sự. Với khán giả yêu thích sự tối giản, màn thể hiện này giữ Athena đúng tinh thần Nolan xây dựng—một nữ thần không thuộc thế giới con người, hoặc là ảo ảnh bám víu tâm trí Odysseus. Tuy nhiên, không ít ý kiến cho rằng Zendaya là “miscast”, vì Athena chẳng khác gì Chani trong Dune hay MJ trong Spider-Man: ánh mắt vô định, biểu cảm lơ đãng, thần sắc lạnh nhạt. Nhiều khán giả cho rằng cô trung thành với một kiểu xử lý nhân vật quen thuộc, trở thành “bản sắc” của cô, nhưng bị chê đơn điệu dù liên tục đóng bom tấn. Lần hiếm hoi Zendaya nhận được công nhận là khi hóa thân Rue trong Euphoria, nơi những nét diễn đặc trưng phù hợp với chân dung tuổi teen hỗn loạn. Thành công đó cho thấy Zendaya có thể bùng nổ khi gặp đúng chất liệu. Để chinh phục đại chúng, ngôi sao 30 tuổi cần những vai diễn nội lực và đa dạng hơn, tránh dị nghị được trao vai vì sức hút truyền thông.
