Vườn quốc gia Cát Tiên đang vận hành mô hình du lịch mới mang tên Katien safari, kết hợp công nghệ giám sát hiện đại và sự tham gia của cộng đồng địa phương để bảo tồn rừng bền vững. Du khách tham gia sẽ đóng vai trò như những người tuần rừng, trong khi người dân từng săn bắt nay trở thành hướng dẫn viên và hưởng lợi từ chính cánh rừng.
Công nghệ giám sát hiện đại giúp bảo vệ rừng
Ông Nguyễn Châu Á, nhà sáng lập Katien safari, cho biết: "Tôi tạo ra các hành trình khám phá, để khách khi tham gia Katien safari thấy những giá trị họ bỏ ra sẽ đem lại lợi ích trực tiếp cho rừng và cho cộng đồng." Ông là người sáng lập Oxalis, tổ chức các chuyến thám hiểm hang động nổi tiếng ở Phong Nha – Kẻ Bàng.
Cơ duyên đưa ông đến Cát Tiên bắt đầu từ hơn một năm trước, khi tham gia hội thảo xúc tiến du lịch. Ông nhận thấy cộng đồng ven rừng còn nhiều khó khăn, tình trạng săn bắt, khai thác lâm sản vẫn diễn ra. Ông quyết định tạo hướng đi mới, bắt đầu từ câu chuyện giữ rừng.
Vườn quốc gia Cát Tiên quản lý hơn 71.000 ha rừng với 20 trạm kiểm lâm và một tổ cơ động. Theo thạc sĩ Phạm Xuân Thịnh, Giám đốc vườn, công việc tuần tra chủ yếu dựa vào đi bộ, xe máy và thuyền. Năm 2025, tổng chiều dài các tuyến tuần tra lên đến 160.000 km. Tuy nhiên, rừng quá rộng, lực lượng mỏng nên công tác bảo vệ gặp nhiều thách thức.
Tại Trạm kiểm lâm Núi Tượng, Trạm trưởng Bùi Văn Giang cho biết: "Mùa khô, các bàu nước là điểm nóng, thú rừng đều ra đây uống nước nên hay bị người đi săn mật phục, hoặc đặt bẫy. Chúng tôi chỉ có 7 người, nhiều lúc nhận tin chạy tới nơi thì đối tượng đã rời đi."
Trước thực trạng này, Katien safari đã đầu tư lắp đặt 8 camera giám sát tầm xa bằng năng lượng mặt trời tại khu vực Núi Tượng rộng 4.000 ha. Hệ thống hoạt động liên tục, có khả năng quét ảnh tự động, bám chuyển động, phóng lớn hình ảnh ở cự ly bao quanh 500 m, kiểm soát diện tích lên đến hơn 400 ha rừng. Dữ liệu được truyền về điện thoại, có chế độ báo động khi phát hiện tín hiệu xâm nhập.
Anh Giang khẳng định: "Đây là hệ thống giám sát rừng hiện đại nhất chúng tôi từng có. Chúng tôi tuyên truyền, cho người dân xem trực tiếp khả năng quan sát của camera và họ hiểu rằng những khu vực đó không còn là nơi dễ dàng xâm nhập nữa." Nhờ 8 "kiểm lâm số" này, việc tuần rừng đỡ bớt gánh nặng. Gần một năm vận hành, khu vực được camera giám sát chưa ghi nhận vụ xâm nhập trái phép nào.
Sinh kế bền vững cho người dân bản địa
Song song với công nghệ, du lịch là cánh tay hỗ trợ kiểm lâm giữ rừng. Katien safari xây dựng ba tuyến trải nghiệm từ 2 đến 4 ngày, độ khó tăng dần, mỗi đoàn giới hạn 4-8 người để giảm tác động môi trường. Đặc biệt, hành trình 4 ngày 3 đêm "Tuần tra cùng kiểm lâm Cát Tiên" cho phép du khách tham gia trực tiếp công việc tuần rừng, tìm bẫy thú, kiểm tra điểm nóng.
Katien safari thừa hưởng kinh nghiệm và thương hiệu từ Oxalis, nên việc thu hút khách không khó. Điều quan trọng là cách vận hành sử dụng tối đa lực lượng địa phương. Ông Nguyễn Châu Á chia sẻ: "Tôi muốn lữ khách có thêm nhiều trải nghiệm mới về Nam Cát Tiên – vùng tài nguyên đặc biệt. Điều cần nhất là vận động người bản địa đồng hành, tham gia Katien safari, bởi tôi muốn mang lại cho họ nguồn sinh kế bền vững."
Trong 16 thành viên đầu tiên của Katien safari, 12 người là đồng bào Châu Mạ ở làng Tà Lài (xã Tà Lài, TP. Đồng Nai). Họ từng sống nhờ rừng, thuộc từng lối mòn, con suối, tập tính muông thú. Ông Châu Á cho biết việc xây dựng niềm tin là quan trọng: "Khi thu nhập ổn định và tốt hơn công việc thời vụ bên ngoài, họ sẽ thấy giá trị lâu dài của việc giữ rừng."
Khác biệt lớn nhất của Katien safari là thay đổi cách nhìn về cộng đồng địa phương: thay vì là đối tượng quản lý, họ trở thành chủ thể của rừng. Khi sinh kế gắn với bảo tồn, người dân tự bảo vệ nguồn sống của mình. Du khách sau vài ngày đồng hành cùng kiểm lâm cũng hiểu rằng giữ rừng là công việc không của riêng ai.
Mô hình Katien safari hướng đến mục tiêu: công nghệ hỗ trợ con người, du lịch tạo sinh kế, và tình yêu thiên nhiên là lớp bảo vệ bền vững nhất. Khi người dân sống được nhờ du lịch rừng và du khách tìm thấy giá trị từ rừng, những cánh rừng có thêm cơ hội tồn tại và phát triển.
