Từ trên cao nhìn xuống dọc theo dòng Kênh Thầy Cai thuộc địa phận xã Nhơn Phú, tỉnh Vĩnh Long, những cụm lò gạch cổ xưa san sát nhau tạo thành một dải dài hàng trăm mét hai bên bờ. Các vòm lò cao thấp đan xen, phủ lớp màu đất nung đặc trưng, tạo nên một "bức tường đỏ" ấn tượng và độc đáo, dấu ấn riêng biệt của vùng đất Mang Thít - nơi từng được mệnh danh là "vương quốc lò gạch" của miền Tây Nam Bộ.
Dấu tích một thời rực lửa
Những lò gạch truyền thống tại Mang Thít hiện lên với lớp gạch đã nhuốm màu thời gian, làn khói vẫn âm ỉ thoát ra từ thân lò như minh chứng cho một thời kỳ sản xuất nhộn nhịp. Xen kẽ giữa các mái xưởng và những bãi phơi gạch rộng lớn, không gian làng nghề trải dài bên dòng kênh Thầy Cai hiền hòa.
Mỗi lò gạch tại đây có chiều cao khoảng 12 mét, với một chu kỳ sản xuất kéo dài gần một tháng trời. Quy trình bao gồm 5 ngày để xếp và dỡ gạch, 15 ngày cho công đoạn nung và 10 ngày để xây cửa lò và chờ cho gạch nguội hoàn toàn. Gạch được nung bằng nhiên liệu trấu, đòi hỏi người thợ phải canh lửa liên tục để đảm bảo độ "chín" đạt tiêu chuẩn chất lượng. Sau mỗi mẻ nung thành công, một lò có thể cho ra lò khoảng 120.000 viên gạch đỏ au, bền chắc.
Lịch sử hình thành và phát triển
Theo lời kể của bà Năm Thương - người đã có hơn 40 năm gắn bó máu thịt với nghề gạch, nghề gạch gốm tại Mang Thít bắt đầu hình thành từ cuối thế kỷ 19. Kỹ thuật làm gạch ban đầu được cộng đồng người Khmer truyền lại cho người Kinh và người Hoa sinh sống trong vùng. Từ những sản phẩm phục vụ chủ yếu cho nhu cầu xây dựng tại chỗ, nhờ vào nguồn đất sét phù sa dồi dào và bàn tay khéo léo, tài hoa của những người thợ lành nghề, gạch Mang Thít dần dần vươn danh khắp các tỉnh Nam Bộ.
Đỉnh cao của nghề gạch tại vùng đất này rơi vào thập niên 1980–1990, khi toàn vùng Vĩnh Long có hơn 3.000 lò gạch cùng đỏ lửa ngày đêm, trải dài dọc theo các con sông, con rạch chằng chịt.
Vẻ đẹp trầm mặc thu hút du khách
Bên cạnh những lò gạch vẫn còn đỏ lửa, hoạt động sản xuất, nhiều lò gạch cổ tại Mang Thít đã "ngủ yên" theo dòng chảy thời gian, phủ kín rêu phong và những dấu tích năm tháng. Chính vẻ đẹp trầm mặc, cũ kỹ và đầy hoài niệm ấy lại trở thành điểm nhấn độc đáo, thu hút đông đảo du khách và giới nhiếp ảnh gia tìm đến để ghi lại những khung hình giàu cảm xúc.
Du khách tỏ ra rất thích thú khi tham quan không gian trưng bày gốm đỏ tại Vĩnh Long, nơi quy tụ hàng ngàn sản phẩm độc đáo, tinh xảo. Nhiều người nhận xét rằng, các hoạt động như "Con đường nghệ thuật gốm đỏ" không chỉ tạo ra điểm nhấn trải nghiệm mới lạ cho khách tham quan mà còn góp phần quan trọng trong việc "đánh thức" làng nghề truyền thống, mở ra sức hút du lịch bền vững cho vùng đất Mang Thít trong tương lai gần.
Định hướng phát triển thành khu du lịch trọng điểm
Mới đây, UBND tỉnh Vĩnh Long đã chính thức ký ban hành Quyết định số 2312/QĐ-UBND về việc Phê duyệt Đồ án quy hoạch chung xây dựng Khu lò gạch, gốm Mang Thít, huyện Mang Thít (cũ) tỉnh Vĩnh Long đến năm 2045.
Quyết định phê duyệt quy hoạch chung Khu lò gạch, gốm Mang Thít với quy mô khoảng 3.060 ha mở ra định hướng phát triển rõ ràng, biến nơi đây thành khu du lịch trọng điểm của tỉnh Vĩnh Long, tiến tới tầm vóc khu du lịch quốc gia. Trọng tâm của quy hoạch là khai thác giá trị làng nghề truyền thống, phát triển du lịch cộng đồng gắn liền với công tác bảo tồn di sản và bảo vệ môi trường, từng bước hình thành trụ cột kinh tế bền vững cho địa phương.
Chi tiết quy hoạch không gian
Không gian quy hoạch lấy vùng lõi dọc kênh Thầy Cai làm trung tâm phát triển, kết nối các khu chức năng khác nhau thông qua các trục giao thông chính, hình thành nên một chuỗi dịch vụ – du lịch – thương mại liên hoàn, đồng bộ. Đồng thời, quy hoạch cũng chú trọng thiết lập vành đai sinh thái nông nghiệp, phát triển hệ thống cây xanh và cảnh quan ven sông nhằm tạo nên một hệ sinh thái hài hòa giữa di sản – cảnh quan – dịch vụ.
Quy hoạch này đóng vai trò là nền tảng pháp lý quan trọng để thu hút các nguồn đầu tư, tổ chức không gian phát triển một cách bài bản và hiện thực hóa mục tiêu đưa Mang Thít trở thành điểm đến đặc sắc, hấp dẫn của du lịch Đồng bằng sông Cửu Long.
Khi ánh chiều buông nhẹ, nhuộm vàng những mái lò gạch cổ, phủ lên Mang Thít một vẻ đẹp trầm lắng và đầy hoài niệm. Giữa không gian yên ả, thanh bình, chỉ còn nghe tiếng nước vỗ nhè nhẹ bên bờ kênh, khép lại một ngày bình dị nơi "vương quốc lò gạch" - nơi ký ức và hiện tại giao thoa trong từng khoảnh khắc, hứa hẹn một tương lai phát triển rực rỡ.
