Địa đạo Vịnh Mốc (Quảng Trị) từng là 'ngôi làng dưới lòng đất' bảo vệ hàng trăm người dân trong chiến tranh, nay trở thành điểm đến hút khách. Ngày 27/7/2026, nhân dịp kỷ niệm 79 năm Ngày Thương binh Liệt sĩ, cô giáo Hà Phương (38 tuổi) cùng con trai 13 tuổi dừng chân tại đây sau 48 ngày đi bộ 750 km từ Hà Nội. 'Chuyến đi không chỉ chinh phục quãng đường mà còn giúp con hiểu hơn về lịch sử dân tộc', cô chia sẻ.
Làng chài sinh tồn dưới lòng đất
Trước chiến tranh, Vịnh Mốc là làng chài yên bình với ruộng lúa và bãi biển. Sau Hiệp định Geneva 1954, nằm sát giới tuyến quân sự tạm thời, nơi đây hứng chịu khoảng 9.000 tấn bom đạn trong suốt 8 năm. Người dân không rời bỏ quê hương mà đào sâu xuống lòng đất để sinh tồn.
Khởi công năm 1965 và hoàn thành sau hai năm, địa đạo dài hơn 1,6 km, gồm ba tầng ở độ sâu 15-23 m, với 13 cửa ra vào (7 cửa hướng biển, 6 cửa lên đồi). Đất đỏ bazan tại đây đủ cứng để chống sụt lở nhưng dễ đào bằng dụng cụ thủ công. Các đường hầm thiết kế hình zíc zắc nhằm giảm sóng xung kích từ bom, đồng thời đóng vai trò thông gió và thoát hiểm.
Cuộc sống trong lòng đất
Giai đoạn 1965-1972, khoảng 400 người sống trong địa đạo. Ban ngày họ ở dưới lòng đất, ban đêm lên mặt đất đánh cá, trồng trọt và tiếp tế lương thực. Ít nhất 17 em bé đã chào đời tại đây. Người dân nấu ăn bằng bếp Hoàng Cầm với hệ thống dẫn khói ngầm giúp làm nguội và phân tán khói qua các lỗ thông hơi ngụy trang. Nhờ thiết kế kiên cố và hệ thống này, không có người dân nào thiệt mạng bên trong địa đạo trong suốt thời gian hoạt động.
Bên trong còn có giếng nước ngọt, thông gió tự nhiên và những hốc nhỏ đào sâu vào thành hầm làm nơi sinh hoạt cho từng gia đình. Các khu hộ sinh, lớp học, trạm cứu thương và phòng sinh hoạt cộng đồng được tái hiện nguyên trạng phục vụ du khách.
Điểm đến lịch sử nổi bật
Tháng 6/2026, nhà báo Pavlo Fedykovych của CNN gọi địa đạo Vịnh Mốc là 'ngôi làng dưới lòng đất'. Trước đó, Lonely Planet xếp nơi này vào 15 trải nghiệm hấp dẫn nhất Việt Nam năm 2025. Ngày nay, du khách bắt đầu tham quan từ cửa số 3, men theo đường hầm rộng rồi dần đi sâu vào các lối nhỏ, thấp và tối hơn. Hai bên là những 'phòng gia đình' phục dựng cảnh sinh hoạt, may vá, nghỉ ngơi. Toàn bộ địa đạo đã được lắp hệ thống chiếu sáng thay vì đèn dầu như trước.
So với địa đạo Củ Chi, hành lang ở Vịnh Mốc rộng hơn nhưng trần thấp, nhiều đoạn du khách phải cúi người. Hành trình kết thúc tại một trong 7 cửa hầm hướng ra biển, nơi du khách bước lên sườn đồi lộng gió, đối diện với tiếng sóng và màu xanh cây cối.
Kết nối di sản miền Trung
Địa đạo mở cửa 7h-17h hàng ngày, vé người lớn 50.000 đồng, trẻ em 25.000 đồng, có hướng dẫn viên miễn phí, thời gian tham quan 90-120 phút. Điểm đến thường được kết hợp trong hành trình khám phá miền Trung cùng cầu Hiền Lương - sông Bến Hải, Thành cổ Quảng Trị, căn cứ Khe Sanh hay Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
Đầu tháng 7/2026, UBND tỉnh Quảng Trị thống nhất khai thác chuyến tàu du lịch Huế - Phong Nha dài khoảng 190 km, dự kiến vận hành từ ngày 1/9. Tuyến tàu kết nối các di tích như quần thể Cố đô Huế, Thành cổ Quảng Trị, địa đạo Vịnh Mốc và Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng.
6 tháng đầu năm, Quảng Trị đón 5,64 triệu lượt khách, tăng 15,63% so với cùng kỳ, tổng thu từ du lịch đạt hơn 6.486 tỷ đồng. Tỉnh đặt mục tiêu đón 10,5 triệu lượt khách trong năm nay, trong đó 500.000 khách quốc tế, đồng thời hoàn thiện Đề án Năm Du lịch quốc gia - Quảng Trị 2027 nhằm nâng cao chất lượng và quản lý du lịch.
