Một nam thanh niên 20 tuổi, tiền sử khỏe mạnh, đã phải nhập viện tại Bệnh viện E trong tình trạng mệt mỏi, ho, đau ngực và khó thở nhẹ sau khoảng một tuần ho kéo dài. Kết quả chụp cắt lớp vi tính (CT) lồng ngực cho thấy hình ảnh tràn khí trung thất tự phát kèm tràn khí dưới da vùng cổ hai bên, với dấu hiệu Macklin đặc trưng. Các bác sĩ xác định nguyên nhân là do vỡ phế nang sau những cơn ho dữ dội làm tăng áp lực trong lồng ngực.
Triệu chứng và chẩn đoán
Bệnh nhân tỉnh táo nhưng thở nhanh, ho có đờm, nghe phổi có rale nổ ở hai đáy. Đặc biệt, vùng thượng đòn có cảm giác lép bép dưới da – dấu hiệu gợi ý khí thoát ra ngoài đường hô hấp. Xét nghiệm huyết học, đông máu và sinh hóa bình thường, chỉ số CRP tăng nhẹ 9,37 mg/L. CT lồng ngực không tiêm thuốc cản quang phát hiện các dải khí nhỏ chạy dọc theo bó mạch – phế quản từ ngoại vi về rốn phổi rồi lan vào trung thất, tạo nên hiệu ứng Macklin – dấu hiệu chẩn đoán quan trọng của tràn khí trung thất tự phát. May mắn, bệnh nhân không có tràn khí màng phổi hay tổn thương nhu mô phổi.
Tràn khí trung thất tự phát là gì?
Tràn khí trung thất là tình trạng không khí xuất hiện bất thường trong khoang trung thất – khu vực giữa hai phổi chứa tim, mạch máu lớn, khí quản và thực quản. Bệnh chia thành hai nhóm: thứ phát (do chấn thương, thủng thực quản, tai biến y khoa) và tự phát (SPM) - xảy ra không có nguyên nhân rõ ràng. Theo Bệnh viện E, SPM là bệnh lý hiếm, tỷ lệ khoảng 1/8.000 đến 1/42.000 ca cấp cứu, chủ yếu ở nam giới trẻ.
Cơ chế hình thành và yếu tố nguy cơ
Cơ chế được giải thích bằng hiệu ứng Macklin: khi ho dữ dội, lên cơn hen, nôn nhiều, rặn mạnh hoặc gắng sức, áp lực lồng ngực tăng đột ngột làm vỡ các phế nang ngoại vi. Không khí thoát vào mô kẽ phổi, di chuyển dọc theo bó mạch – phế quản vào trung thất và có thể lan lên cổ gây tràn khí dưới da. Yếu tố nguy cơ gồm: nam giới trẻ, hen suyễn, viêm phế quản, viêm phổi, nâng tạ nặng, nôn ói nhiều, chơi nhạc cụ hơi hoặc nghề nghiệp tạo áp lực lồng ngực lớn.
Dấu hiệu cảnh báo và điều trị
Người dân cần đến cơ sở y tế ngay nếu có đau ngực đột ngột hoặc tăng khi hít sâu, khó thở, đau hoặc căng tức vùng cổ, cảm giác lép bép dưới da vùng cổ hoặc ngực, khàn tiếng, khó nuốt, khó thở tăng dần hoặc tím tái. Chụp CT lồng ngực là phương pháp chẩn đoán chính xác nhất, giúp phát hiện hiệu ứng Macklin và phân biệt với các nguyên nhân nguy hiểm khác như thủng thực quản hay tổn thương đường thở lớn. Đa số trường hợp SPM có tiên lượng tốt, điều trị bảo tồn bằng nghỉ ngơi, thở oxy, thuốc giảm ho, giảm đau và theo dõi. Bệnh nhân 20 tuổi sau 3 ngày điều trị đã hết tràn khí, nội soi không tổn thương thực quản và hồi phục tốt.
Khuyến cáo từ chuyên gia
Bác sĩ Bệnh viện E khuyến cáo không nên chủ quan với ho kéo dài, nhất là khi có đau ngực, khó thở hoặc cảm giác lép bép dưới da. Thăm khám sớm và chụp CT kịp thời giúp phát hiện nguyên nhân, điều trị đúng, tránh biến chứng. Tuy nhiên, không phải mọi đau ngực sau ho đều là tràn khí trung thất, cần đánh giá y khoa để loại trừ các bệnh lý tim mạch và hô hấp nguy hiểm khác.
