Chính quyền Tổng thống Donald Trump ngày 24/7 công bố mức thuế nhập khẩu mới từ 10% đến 12,5% đối với khoảng 60 đối tác thương mại, đúng thời điểm mức thuế tạm thời 10% áp lên gần như toàn bộ hàng hóa nhập khẩu vào Mỹ sắp hết hiệu lực. Đáng chú ý, các quốc gia chịu tác động chiếm tới 99% tổng kim ngạch nhập khẩu của Mỹ.
Phản ứng từ quốc tế và trong nước
Động thái này ngay lập tức vấp phải phản ứng từ nhiều nước. Bộ trưởng Thương mại Australia chỉ trích việc tăng thuế là "hoàn toàn vô lý", trong khi Thủ tướng New Zealand Christopher Luxon gọi mức thuế 12,5% áp lên hàng hóa nước này là "cực kỳ đáng thất vọng". Hàn Quốc tuyên bố sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Washington nhằm duy trì "cân bằng lợi ích" giữa hai bên, theo CNN.
Trong nước, Trung tâm Tư pháp Tự do (Liberty Justice Center) đã thay mặt hai doanh nghiệp nhỏ tại Mỹ khởi kiện chính quyền Trump về chính sách thuế mới. Việc áp thuế diễn ra sau khi Tòa án Tối cao Mỹ hồi tháng 2 phán quyết Tổng thống Trump đã vượt quá thẩm quyền khi sử dụng luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia để áp thuế diện rộng mà không có sự chấp thuận rõ ràng của Quốc hội.
Dẫu vậy, các mức thuế mới có thể chưa phải là điểm dừng. Theo nguồn tin từ Reuters, chính quyền Trump đang cân nhắc áp thêm thuế đối với hàng hóa từ châu Âu, Mexico, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ và nhiều nền kinh tế châu Á khác với lý do các nước này sở hữu "năng lực sản xuất dư thừa". Động thái này sẽ được bổ sung vào các mức thuế cao đối với hàng hóa Canada và thuốc generic mà ông Trump đã công bố hồi đầu tuần.
Thuế nhập khẩu lên mức cao nhất kể từ Thế chiến II
Dù Tòa án Tối cao Mỹ đã buộc Nhà Trắng phải dựa vào các đạo luật thương mại cũ thay vì quyền khẩn cấp để duy trì thuế quan, giới quan sát nhận định chính sách đánh thuế nhập khẩu của ông Trump nhiều khả năng sẽ tiếp tục được duy trì trong thời gian tới. Đã gần 16 tháng kể từ khi ông Trump phát động chiến dịch "Ngày Giải phóng" (Liberation Day), với tuyên bố Mỹ cần thoát khỏi tình trạng bị các đối tác thương mại "đánh cắp việc làm" và "tàn phá ngành sản xuất".
Theo Tax Foundation, khi ông Trump nhậm chức nhiệm kỳ đầu năm 2017, thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ chỉ ở mức khoảng 1,4%. Đến cuối nhiệm kỳ đầu, con số này tăng lên khoảng 3%. Sau khi Tổng thống Joe Biden giảm mức thuế bình quân xuống còn 2,4%, ông Trump trở lại Nhà Trắng và triển khai gói thuế "Ngày Giải phóng", bao gồm thuế bổ sung 34% đối với hàng hóa Trung Quốc và 20% đối với hàng nhập khẩu từ Liên minh châu Âu (EU).
Theo Yale Budget Lab, các chính sách này từng đẩy thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ lên gần 23% - mức cao nhất kể từ năm 1909. Dù mức thuế đối với từng quốc gia đã thay đổi trong 16 tháng qua do các thỏa thuận thương mại hoặc việc rút lại một số đe dọa áp thuế, thuế suất nhập khẩu bình quân của Mỹ hiện vẫn ở mức khoảng 12,8% sau khi tính thêm các mức thuế theo Điều 301 - cao nhất kể từ sau Thế chiến II.
Lạm phát, lãi suất và gánh nặng với người thu nhập thấp
Thuế nhập khẩu làm tăng chi phí nguyên liệu, linh kiện và hàng hóa, khiến doanh nghiệp phải đối mặt với chi phí cao hơn. Theo nhiều nghiên cứu, thay vì chuyển sang sử dụng hàng sản xuất trong nước vốn cũng có giá thành cao, phần lớn doanh nghiệp lựa chọn tăng giá bán để bù đắp chi phí, qua đó đẩy gánh nặng sang người tiêu dùng.
Các chuyên gia kinh tế nhận định thuế quan là một trong những yếu tố tạo áp lực lên lạm phát. Dù tác động trong năm đầu nhiệm kỳ hai của ông Trump chưa quá rõ rệt, chính sách này vẫn ảnh hưởng đáng kể đến định hướng điều hành của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Fed nhiều lần cho biết rủi ro từ thuế quan là một trong những lý do khiến cơ quan này chỉ cắt giảm lãi suất từng bước thay vì nới lỏng mạnh như mong muốn của Tổng thống Trump.
Mặt bằng lãi suất cao khiến chi phí vay vốn của doanh nghiệp và người dân tăng lên, từ đó kìm hãm tiêu dùng và đầu tư. Theo Yale Budget Lab, nhóm chịu ảnh hưởng lớn nhất từ chính sách thuế quan là người có thu nhập thấp, bởi họ phải dành tỷ trọng thu nhập lớn hơn cho các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm và quần áo. Phòng Nghiên cứu Ngân sách Yale ước tính rằng thuế quan hiện tại của Trump sẽ khiến mỗi hộ gia đình Mỹ trung bình phải trả thêm 1.100 USD mỗi năm. Theo một nhóm nghiên cứu tương tự tại Harvard, các mặt hàng có giá tăng cao nhất do thuế quan của Trump bao gồm thảm, quần áo, cà phê và vật liệu sửa chữa nhà cửa.
Nguồn thu tăng nhưng chưa đạt kỳ vọng
Ông Trump nhiều lần khẳng định thuế quan sẽ mang lại nguồn thu khổng lồ cho ngân sách liên bang. Thậm chí, ông từng đề cập khả năng dùng nguồn thu này để phát séc hoàn thuế trị giá 2.000 USD cho mỗi người dân Mỹ. Tuy nhiên, số liệu của chính phủ cho thấy kết quả thực tế khiêm tốn hơn nhiều, theo Yahoo Finance.
Nguồn thu từ thuế quan đã tăng lên dưới thời ông Trump nhưng vẫn chưa vượt mốc 200 tỷ USD mỗi năm, đạt khoảng 195 tỷ USD trong năm tài khóa 2025 và khoảng 163 tỷ USD trong chín tháng đầu năm tài khóa 2026. Sau khi Tòa án Tối cao hủy bỏ các mức thuế được áp dụng theo quyền khẩn cấp hồi tháng 2, chính quyền Mỹ phải hoàn trả khoảng 81 tỷ USD tiền thuế đã thu. Riêng trong tháng 6, số tiền hoàn trả còn cao hơn khoảng 26 tỷ USD so với số thu từ thuế quan. Theo Yale Budget Lab, nếu các chính sách hiện nay được duy trì trong thập kỷ tới, tổng nguồn thu từ thuế quan có thể đạt khoảng 1.900 tỷ USD.
Mục tiêu phục hồi sản xuất vẫn còn nhiều thách thức
Một trong những mục tiêu lớn nhất của chính sách thuế quan là thúc đẩy doanh nghiệp duy trì việc làm và mở rộng sản xuất tại Mỹ. Tuy nhiên, các số liệu hiện nay chưa phản ánh sự chuyển biến rõ rệt. Kể từ khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào tháng 1/2025, số việc làm trong lĩnh vực sản xuất của Mỹ đã giảm khoảng 75.000, trong khi chi tiêu cho các dự án xây dựng nhà máy giảm tới 26%.
Theo giới chuyên gia, việc đưa chuỗi sản xuất trở lại Mỹ là quá trình kéo dài nhiều năm và đòi hỏi nguồn vốn đầu tư rất lớn, nên khó có thể tạo ra kết quả trong thời gian ngắn. Về phía Nhà Trắng, chính quyền Trump cho rằng các khoản đầu tư mới vào lĩnh vực sản xuất công nghệ cao là tín hiệu cho thấy "sự phục hưng của ngành sản xuất Mỹ" đã bắt đầu. Tuy nhiên, các dữ liệu hiện tại vẫn chưa cho thấy chính sách thuế quan đã tạo ra bước ngoặt rõ rệt đối với ngành sản xuất của nền kinh tế lớn nhất thế giới.
