Bảo tàng Chứng tích chiến tranh tọa lạc tại phường Xuân Hòa, trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh, là một trong những điểm đến văn hóa - lịch sử tiêu biểu của thành phố. Với vai trò nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản và trưng bày các chứng tích về tội ác cũng như hậu quả chiến tranh tại Việt Nam, bảo tàng từ lâu đã trở thành địa chỉ quen thuộc của du khách trong nước và quốc tế, đặc biệt vào các dịp lễ lớn.
Hiện nay, bảo tàng đang từng bước đổi mới hoạt động theo hướng kết hợp giữa bảo tồn giá trị lịch sử và ứng dụng công nghệ hiện đại. Mục tiêu là mang đến cho công chúng những trải nghiệm trực quan, sống động, đồng thời giữ nguyên giá trị cốt lõi của các hiện vật gốc.
Ứng dụng VR360, 3D và giải pháp số
Bảo tàng đã nghiên cứu ứng dụng công nghệ VR360, 3D cùng nhiều giải pháp số nhằm hỗ trợ khách tham quan tiếp cận lịch sử một cách dễ hiểu và sinh động hơn. Những công nghệ này giúp tái hiện bối cảnh, không gian và câu chuyện xung quanh từng hiện vật, mở ra hướng tiếp cận mới cho du khách trẻ tuổi và cả những người không có điều kiện đến tận nơi.
Dù vậy, ban lãnh đạo bảo tàng nhấn mạnh rằng hiện vật gốc vẫn là trung tâm của mọi hoạt động trưng bày. Công nghệ chỉ là công cụ hỗ trợ cảm nhận lịch sử, không thay thế hiện vật thực tế. Chính quan điểm này định hướng cho toàn bộ quá trình thiết kế và triển khai các dự án công nghệ của bảo tàng.
Hologram và mô phỏng 3D tái hiện nhân chứng
Một hướng đi mới đáng chú ý là nghiên cứu trình chiếu hologram và mô phỏng 3D nhằm tái hiện lời kể của các nhân chứng lịch sử. Thông qua công nghệ này, những câu chuyện của người từng trải qua chiến tranh được dựng thành các thước phim hoặc mô hình tương tác, giúp người xem thấu hiểu sâu sắc hơn về sự khốc liệt của chiến tranh và giá trị của hòa bình. Bảo tàng đặc biệt chú trọng tính chân thật và tôn trọng ký ức của các nhân chứng, tránh làm sai lệch hoặc thương mại hóa lịch sử.
Công nghệ thực tế tăng cường (AR) cũng được định hướng áp dụng cho các hiện vật ngoài trời như máy bay, xe tăng, pháo – những chứng tích kích thước lớn đang trưng bày tại sân bảo tàng. Khi du khách dùng điện thoại hoặc thiết bị chuyên dụng, thông tin bổ sung, tư liệu ảnh, video và câu chuyện phía sau hiện vật sẽ hiển thị trực tiếp, tạo nên một trải nghiệm tương tác độc đáo.
Đổi mới ba chuyên đề cố định
Trong kế hoạch đổi mới, bảo tàng sẽ nâng cấp ba chuyên đề cố định gồm “Hồi Niệm”, “Việt Nam: Chiến tranh và hòa bình” và “Chất độc da cam trong chiến tranh Việt Nam”. Các chuyên đề này vốn đã rất hút khách, nhưng được thiết kế lại theo hướng hiện đại, giàu tính trải nghiệm. Không gian trưng bày dự kiến được bố trí khoa học hơn, kết hợp ánh sáng, âm thanh và thiết bị tương tác để các thông điệp lịch sử được truyền tải một cách sâu sắc và lay động hơn.
Đầu tư hạ tầng kỹ thuật và số hóa dữ liệu
Để hiện thực hóa các kế hoạch trên, bảo tàng đang đầu tư hệ thống thiết bị trình chiếu, màn hình và hạ tầng kỹ thuật mới. Đây là nền tảng quan trọng cho việc số hóa toàn bộ dữ liệu hiện vật, xây dựng kho tư liệu số phục vụ nghiên cứu, trưng bày và truyền thông. Việc số hóa không chỉ giúp quản lý hiện vật hiệu quả hơn mà còn tạo điều kiện cho khách tham quan từ xa, tiếp cận các câu chuyện lịch sử qua nền tảng trực tuyến, mở rộng đối tượng công chúng.
Hướng tới trung tâm ký ức và đối thoại quốc tế
Với định hướng chuyển đổi số mạnh mẽ, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh không dừng lại ở vai trò trưng bày hiện vật đơn thuần mà mong muốn trở thành trung tâm ký ức chiến tranh, giáo dục hòa bình và đối thoại quốc tế trong giai đoạn mới. Đây là mục tiêu dài hạn, đòi hỏi sự kết hợp giữa đổi mới nội dung, đầu tư cơ sở vật chất và mở rộng hợp tác với các tổ chức văn hóa, giáo dục trong nước và quốc tế.
Bằng cách trình bày các giá trị lịch sử theo phương thức hiện đại, bảo tàng góp phần lan tỏa thông điệp yêu chuộng hòa bình, tôn trọng sự sống và vun đắp tình hữu nghị giữa các dân tộc. Đây cũng là xu hướng mà nhiều bảo tàng trên thế giới đang theo đuổi: biến di sản đau thương thành bài học nhân văn, biến ký ức thành động lực hướng tới tương lai. Với những bước đi thận trọng và sáng tạo, Bảo tàng Chứng tích chiến tranh tại Thành phố Hồ Chí Minh đang khẳng định vai trò cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giữa Việt Nam và bạn bè quốc tế.
