Phát biểu trên chuyên cơ Air Force One hôm 2/8, Tổng thống Mỹ Donald Trump tiết lộ kế hoạch tấn công Iran đã bị hủy bỏ, nhấn mạnh đây lẽ ra là cuộc tấn công lớn nhất kể từ Thế chiến II. "Chúng tôi đang xem liệu có thể đạt được thỏa thuận hay không. Tôi không muốn cướp đi mạng sống của con người", ông nói với báo giới. Các cuộc đàm phán mới dự kiến bắt đầu vào chiều thứ Hai (3/8).
Thị trường dầu mỏ lao dốc sau tuyên bố
Theo Bloomberg, giá dầu Brent giao tháng 10 đã giảm 7,3% xuống 81,55 USD/thùng trong phiên giao dịch sớm thứ Hai, sau khi hợp đồng tương lai từng tăng gần 25% trong tháng 7. Động thái này cho thấy nhà đầu tư đặt cược vào khả năng căng thẳng Trung Đông được hạ nhiệt thay vì rơi vào xung đột quân sự.
Saudi Arabia đóng vai trò trung gian
Tổng thống Trump tiết lộ Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman đã điện đàm với ông vào cuối tuần, bày tỏ mong muốn duy trì đàm phán thay vì tiến hành không kích. "Saudi Arabia cho biết họ ủng hộ giải pháp đạt thỏa thuận hơn là phát động tấn công, bởi không ai lường trước được hậu quả. Ý tôi là làn sóng người tị nạn tràn vào đất nước họ sẽ gây ra thảm họa. Còn nhiều lựa chọn tốt đẹp hơn có thể diễn ra", ông Trump nói.
Tờ Al Jazeera nhận định cuộc điện đàm này là nỗ lực cuối cùng của Riyadh nhằm giữ ổn định khu vực. Nhà phân tích Saudi Arabia Abdulaziz Alghashian cho rằng vẫn còn nghi ngờ về khả năng lệnh ngừng bắn thực sự được thực thi. "Giới lãnh đạo Saudi Arabia hiểu rằng nguy cơ leo thang vẫn rất lớn, nhưng họ muốn kiềm chế tình hình", ông nói, đồng thời cho rằng Riyadh muốn duy trì quyền chủ động để bảo đảm an ninh cho mình và toàn khu vực Vùng Vịnh.
Iran phủ nhận đàm phán mở lại Hormuz
Trong khi đó, Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi thông báo trên Telegram rằng các cuộc đàm phán giữa Iran và Oman đang ở giai đoạn cuối. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmail Baghaei cho biết hai nước nằm ở hai bờ eo biển đang thảo luận về một tuyến đường mới, song phạm vi đàm phán không đề cập đến việc đóng hay mở eo biển. Ông Baghaei cáo buộc Mỹ là bên khiến tuyến hàng hải này bị tắc nghẽn.
Tuy nhiên, hãng thông tấn Fars dẫn nguồn tin từ đoàn đàm phán Iran khẳng định hoàn toàn không có bất kỳ thỏa thuận nào về việc mở lại tuyến hàng hải. Nguồn tin nhấn mạnh eo biển Hormuz sẽ tiếp tục bị phong tỏa chừng nào Mỹ vẫn duy trì các hành động thù địch. Đại diện lực lượng quân sự Iran xác nhận tuyến hàng hải chiến lược này vẫn đóng cửa đối với tất cả tàu thuyền không có sự phối hợp và chấp thuận của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).
Houthi tái khởi động chiến dịch nhắm vào Saudi Arabia
Trên mặt trận Yemen, lực lượng Houthi đã nối lại giao tranh với Saudi Arabia sau 5 tháng gần như đứng ngoài cuộc chiến. Nhóm này tuyên bố phong tỏa tàu thuyền của Saudi Arabia trên Biển Đỏ, đồng thời tấn công vào các cơ sở dầu khí của Tập đoàn Aramco. Ảnh vệ tinh cho thấy ít nhất hai cơ sở tại Jazan và Yanbu có dấu hiệu bị tấn công; Houthi xác nhận đã sử dụng tên lửa đạn đạo và máy bay không người lái.
Nhà bình luận ủng hộ Houthi, Hussain al-Bukhaiti, cho rằng dầu mỏ chính là huyết mạch của Saudi Arabia, vì vậy muốn tạo sức ép lên đối thủ, cách hiệu quả nhất là tác động vào điểm yếu nhất. Ông cảnh báo căng thẳng sẽ tiếp tục leo thang nếu Saudi Arabia không đáp ứng các yêu cầu của Houthi, gồm nới lỏng phong tỏa Yemen, trao đổi tù binh và dùng nguồn thu từ dầu mỏ của Yemen để trả lương công chức.
Chuyên gia Adam Baron của tổ chức nghiên cứu New America (Mỹ) cảnh báo việc các bên liên tục thăm dò giới hạn của nhau có thể dẫn đến tính toán sai lầm. "Khi các bên liên tục thử giới hạn của đối phương, nguy cơ tình hình vượt khỏi tầm kiểm soát là hoàn toàn có thể xảy ra", ông nhận định. Còn bà Nadwa Al-Dawsari của Viện Trung Đông đánh giá, Houthi tham chiến ở thời điểm này là bước đi có tính toán nhằm gia tăng sức ép, nhưng chưa mở rộng hoàn toàn mặt trận Biển Đỏ. Theo bà, việc nhắm mục tiêu có chọn lọc vào Saudi Arabia nhằm tạo sức ép kinh tế và phát tín hiệu răn đe, nhưng vẫn chừa lại các phương án mạnh hơn nếu xung đột leo thang hoặc ngoại giao thất bại.
Liên minh phòng thủ 8 nước bảo vệ Biển Đỏ
Trước diễn biến an ninh phức tạp, Saudi Arabia công bố thành lập liên minh phòng thủ đa quốc gia gồm 8 nước ven biển nhằm bảo vệ tuyến hàng hải chiến lược Biển Đỏ và Vịnh Aden. Liên minh gồm Saudi Arabia, Jordan, Yemen cùng 5 quốc gia châu Phi là Ai Cập, Sudan, Djibouti, Eritrea và Somalia. Sáng kiến này được kỳ vọng sẽ ứng phó hiệu quả với các vụ tấn công tàu thương mại kéo dài nhiều tháng, hạn chế việc các hãng vận tải phải vòng qua Mũi Hảo Vọng gây phát sinh chi phí và chậm trễ giao hàng sang châu Phi, châu Âu.
Tướng Mỹ cảnh báo thiếu tàu chiến bảo vệ Israel
Theo Washington Post, Tư lệnh Bộ Chỉ huy châu Âu của Mỹ (EUCOM), tướng Alexus Grynkewich, đã cảnh báo Lầu Năm Góc rằng lực lượng hải quân hiện không đủ để tiếp tục bảo vệ Israel trước các cuộc tấn công bằng tên lửa đạn đạo. Trong văn bản gửi các quan chức cấp cao, ông nói nếu không được điều thêm một tàu khu trục, quân đội Mỹ sẽ buộc phải ưu tiên bảo vệ lãnh thổ Mỹ thay vì duy trì năng lực phòng thủ cho Israel.
Cảnh báo được đưa ra trong bối cảnh cuộc chiến với Iran kéo dài nhiều tháng đang tiêu hao đáng kể nguồn lực quân sự Mỹ. Theo các quan chức giấu tên, nhiều tàu chiến phải hoạt động liên tục và kéo dài thời gian bảo dưỡng. Đánh giá trước đó của Lầu Năm Góc cho thấy quân đội Mỹ đang gánh phần lớn nhiệm vụ đánh chặn tên lửa đạn đạo của Iran nhằm vào Israel; các hệ thống THAAD và tên lửa đánh chặn phóng từ tàu chiến Mỹ được sử dụng thường xuyên hơn nhiều so với hệ thống phòng không của Israel.
Diễn biến Gaza và không kích Hodeidah
Cùng ngày, Bộ trưởng Eli Cohen khẳng định nội các Israel chưa thảo luận về kế hoạch Gaza trong 72 giờ qua, đồng thời cam kết tiêu diệt mọi lực lượng vũ trang đe dọa. Trước đó, chính trị gia Palestine Mohammad Dahlan tuyên bố cố vấn Nhà Trắng Jared Kushner đã thuyết phục Israel ngừng không kích Gaza từ ngày 2/8. Tuy nhiên, ông Dahlan đã rút lại phát biểu này khi Israel vẫn tiếp tục các đòn tập kích trong ngày 1/8 và rạng sáng 2/8. Ngoài ra, theo RT, liên minh do Saudi Arabia dẫn đầu đã không kích cảng Hodeidah của Yemen, sau khi lực lượng Houthi tấn công các tàu thuyền trên Biển Đỏ.
