Du lịch Tết: Xu hướng mới trong bối cảnh hiện đại hóa
Theo PGS.TS Phạm Ngọc Trung, giảng viên cao cấp, nguyên Trưởng khoa Văn hóa tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền, Tết của người Việt hiện nay tồn tại hai xu hướng rõ rệt. Một mặt, đa số người dân vẫn gắn bó với truyền thống, sum họp gia đình, về quê hương và thực hiện các nghi lễ như đón Giao thừa, "mùng 1 Tết cha, mùng 2 Tết mẹ, mùng 3 Tết thầy". Đây vẫn là xu hướng chủ đạo trong xã hội.
Mặt khác, khoảng 10 năm trở lại đây, đặc biệt trong 2-3 năm gần nhất, xu hướng đón Tết hiện đại ngày càng nổi bật. Nhiều gia đình trẻ chủ động lo liệu Tết sớm, sau đó đặt vé máy bay, tàu xe để đi du lịch xuyên Tết, cả trong và ngoài nước. "Xu hướng này không phải hiện tượng riêng của Việt Nam mà từng diễn ra ở các quốc gia châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc trong quá trình đô thị hóa, hiện đại hóa và số hóa", ông Trung nhận định.
Nguyên nhân dẫn đến xu hướng du lịch dịp Tết
Chuyên gia phân tích rằng sự phát triển kinh tế, phương tiện giao thông và công nghệ thông tin đã tạo điều kiện thuận lợi cho người Việt thực hiện những nhu cầu mới trong dịp lễ truyền thống. Ngoài ra, nhịp sống và cường độ lao động hiện đại cũng là yếu tố quan trọng khiến nhiều người không còn "mặn mà" với việc về quê đón Tết.
Trong xã hội nông nghiệp trước đây, Tết gắn liền với thời gian nông nhàn, kéo dài hàng tháng. Ngày nay, giới trẻ làm việc trong môi trường áp lực cao, ít thời gian nghỉ ngơi. Việc trở về quê, tham gia dày đặc các sinh hoạt dòng họ, ăn uống, thăm hỏi đôi khi trở thành "gánh nặng" hơn là sự thư giãn. Nhiều người chọn rời xa những buổi gặp mặt để tránh các câu hỏi riêng tư như "Bao giờ lấy chồng?" hay "Lương tháng bao nhiêu?".
Trong bối cảnh đó, một bộ phận người lao động xem kỳ nghỉ Tết là cơ hội để nghỉ ngơi đúng nghĩa, tái tạo năng lượng thông qua du lịch. Không ít gia đình trẻ coi việc cùng nhau đi du lịch đầu năm là cách tăng gắn kết và tận hưởng trọn vẹn kỳ nghỉ. Họ chấp nhận không thực hiện đầy đủ các nghi thức Tết truyền thống, hoặc chỉ thực hiện một phần.
Giải pháp dung hòa giữa truyền thống và hiện đại
Từ góc nhìn văn hóa, PGS.TS Phạm Ngọc Trung nhấn mạnh du lịch xuyên Tết không nên bị hiểu là quay lưng với truyền thống. Vấn đề cốt lõi nằm ở cách ứng xử và sự chuẩn bị tâm lý. Theo ông, những người lựa chọn đi du lịch dịp Tết có thể thực hiện các nghi lễ tâm linh cần thiết trước đó theo truyền thống và trao đổi rõ ràng với gia đình.
Việc "âm thầm" mua vé, đến sát Tết mới thông báo hoặc chỉ báo tin khi đã ra nước ngoài có thể gây mâu thuẫn, làm mất đi không khí sum vầy vốn là giá trị cốt lõi của Tết. "Tuy nhiên, việc không có mặt trực tiếp trong dịp Tết không đồng nghĩa với việc cắt đứt sự kết nối gia đình. Công nghệ hiện nay cho phép những người đang đi du lịch trong và ngoài nước vẫn có thể gọi điện, nhắn tin, chúc Tết người thân qua các nền tảng trực tuyến", ông Trung cho hay.
Ông đề xuất giải pháp dung hòa được nhiều người lựa chọn là dành thời gian bên gia đình đến hết Giao thừa, mùng 1, sau đó khởi hành du lịch từ mùng 2 hoặc mùng 3 với các tour ngắn 5-7 ngày trong khu vực châu Á. Theo chuyên gia, các xu hướng văn hóa mới cần thời gian để xã hội thích nghi.
Điều quan trọng là tránh cực đoan, người dân không nên coi việc đi du lịch xuyên Tết là biểu hiện của sự hiện đại hay thành đạt, cũng không nên cho rằng chỉ những ai về quê sum họp mới là người yêu văn hóa Việt. "Hai xu hướng đón Tết sẽ tiếp tục song song tồn tại trong nhiều năm nữa. Vấn đề nằm ở việc lựa chọn cách ứng xử hài hòa, tránh thái độ phủ nhận truyền thống hoàn toàn, bởi điều đó có thể dẫn tới nguy cơ đứt gãy văn hóa trong các thế hệ sau", ông nhấn mạnh.
