Một người Việt định thay máy tính hoặc lên đời điện thoại vào dịp mua sắm cuối năm đang bước vào một thị trường đắt hơn hẳn so với cùng kỳ năm ngoái. Nguyên nhân chính không nằm ở chiếc máy họ muốn mua mà đến từ cuộc chiến giành bộ nhớ của các trung tâm dữ liệu AI.
Giá bộ nhớ tăng mạnh nhất trong 15 năm
Theo dữ liệu từ các hãng nghiên cứu thị trường, giá bộ nhớ DRAM trong quý 1 năm 2026 đã tăng khoảng 80% đến 90% so với quý liền trước. Sang quý 2, đà tăng chưa dừng lại khi giá hợp đồng DRAM truyền thống được dự báo tăng thêm 58% đến 63% so với quý trước, còn giá bộ nhớ lưu trữ NAND Flash có thể nhảy vọt 70% đến 75% – mức tăng theo quý lớn nhất trong khoảng một thập kỷ.
Các nhà phân phối linh kiện trong nước dẫn lại những con số tích lũy còn gắt hơn khi tính từ cuối năm 2025, cho thấy mặt bằng giá đã dịch chuyển lên một nấc hoàn toàn mới. Giá hai linh kiện cơ bản nhất là bộ nhớ trong và ổ cứng thể rắn đã tăng phi mã trong nửa đầu năm 2026, kéo theo cảnh báo tăng giá từ hàng loạt hãng máy tính lớn.
Nguyên nhân: AI hút sạch nguồn cung bộ nhớ
Đứng sau cơn bão giá này là một bên mua hoàn toàn xa lạ với người tiêu dùng phổ thông – các trung tâm dữ liệu AI đang gom sạch nguồn cung bộ nhớ của cả thế giới. Ba nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất thế giới gồm Samsung, SK Hynix và Micron đồng loạt dồn phần lớn năng lực sản xuất sang dòng bộ nhớ băng thông cao HBM phục vụ chip AI, loại linh kiện có biên lợi nhuận cao gấp nhiều lần bộ nhớ thông thường.
Bản chất của vấn đề là một cuộc chơi tổng lợi ích bằng không: mỗi tấm bán dẫn được phân bổ để xếp thành một khối HBM cho chip xử lý đồ họa của Nvidia là một tấm bán dẫn bị lấy đi khỏi mô-đun bộ nhớ của một chiếc điện thoại tầm trung hay ổ cứng của một chiếc máy tính phổ thông. Sức mua khổng lồ của các tập đoàn vận hành trung tâm dữ liệu như Microsoft, Google, Meta và Amazon đã hút phần lớn nguồn cung về phía họ.
Tác động đến giá máy tính và điện thoại
Hãng nghiên cứu Gartner ước tính giá bộ nhớ DRAM và ổ cứng thể rắn cộng lại có thể tăng tới 130% tính đến cuối năm 2026, đủ để đẩy giá máy tính cá nhân tăng khoảng 17% và giá điện thoại tăng khoảng 13% so với mặt bằng năm 2025. Các thương hiệu máy tính lớn gồm Lenovo, Dell, HP, Acer và Asus đều đã phát đi cảnh báo về khả năng nâng giá bán từ 15% đến 20% kể từ nửa cuối năm 2026.
Nhiều hãng còn chọn cách vừa tăng giá vừa hạ cấu hình, nghĩa là người mua bỏ ra cùng một số tiền nhưng nhận về dung lượng bộ nhớ hoặc lưu trữ thấp hơn trước – một kiểu tăng giá ngầm khó nhận ra nhưng cũng thiệt thòi không kém.
Người tiêu dùng Việt đối diện với cơn bão giá
Tại Việt Nam, dấu hiệu đã xuất hiện ngay tại các cửa hàng linh kiện. Giá một ổ cứng thể rắn loại NVMe dung lượng 1TB hiện được niêm yết từ khoảng 1.500.000 đồng và loại 2TB vượt mốc 3.000.000 đồng, tăng quanh 50% so với cùng kỳ năm trước theo khảo sát của các nhà phân phối trong nước. Đây là tín hiệu cho thấy mặt bằng giá linh kiện tại Việt Nam đã đi trước cả các đợt điều chỉnh giá máy nguyên chiếc.
Làn sóng nâng giá của các hãng máy tính được dự báo rơi vào nửa cuối năm 2026, đúng vào giai đoạn mua sắm sôi động nhất trong năm với mùa tựu trường, các đợt khuyến mại lớn cuối năm và nhu cầu sắm sửa trước Tết. Người tiêu dùng Việt nhiều khả năng sẽ đối mặt với nghịch lý khi nhu cầu mua thiết bị lên cao nhất cũng là lúc giá bị đẩy lên cao nhất.
Ở một khía cạnh khác, Việt Nam còn là trung tâm lắp ráp điện tử lớn của khu vực. Khi giá linh kiện đầu vào tăng mạnh, sức ép chi phí không chỉ dừng ở quầy bán lẻ mà còn dội ngược vào biên lợi nhuận của chính các nhà máy đặt tại Việt Nam. Câu hỏi còn để ngỏ là người tiêu dùng sẽ chọn trả thêm tiền để giữ cấu hình quen thuộc, hay chấp nhận hạ cấu hình để giữ nguyên ngân sách, và liệu cơn bão giá có kịp hạ nhiệt trước khi mùa mua sắm cuối năm khép lại.
