Ngày hội UniVentures - Global Launch Day diễn ra ngày 25/6 tại TP.HCM đã khép lại chương trình ươm tạo khởi nghiệp dành cho sinh viên, với 10 đội lọt vào vòng cuối gây ấn tượng mạnh bởi tính ứng dụng cao từ nghiên cứu trong phòng thí nghiệm. Không còn là những mô hình quen thuộc như ví điện tử hay sàn thương mại, các startup lần này mang đến vật liệu từ vỏ cam, AI xác định giới tính gà từ trứng, và hạ tầng sạc tự tối ưu.
Lứa startup khó dán nhãn sao chép
Chương trình UniVentures do BLOCK71 Vietnam, đơn vị thuộc NUS Enterprise của Đại học Quốc gia Singapore, triển khai với hỗ trợ từ Quỹ Temasek Foundation. Với gần 1.500 hồ sơ từ hơn 80 trường, 10 đội vào vòng cuối không phải là ứng dụng nhỏ lẻ mà được xây dựng trên nền tảng nghiên cứu chuyên sâu.
EggVision, đến từ Đại học Bách khoa và Đại học Kinh tế TP.HCM, sử dụng thị giác máy tính và AI để xác định giới tính gà ngay từ giai đoạn trứng. Đây là bài toán mà ngành chăn nuôi toàn cầu đang đầu tư để chấm dứt việc loại bỏ hàng tỷ con gà trống mỗi năm, nhưng chưa có lời giải vừa rẻ vừa chính xác tuyệt đối. BioWraps của Đại học Nguyễn Tất Thành chiết xuất cellulose từ vỏ cam kết hợp công nghệ nano để làm bao bì phân hủy sinh học. Rustech của Đại học Tôn Đức Thắng phát triển hệ thống máy bay không người lái tích hợp AI, còn Welgun BMS của Đại học Sài Gòn làm nền tảng quản lý và dự đoán an toàn cho hệ thống pin lưu trữ.
Đặc điểm chung của các startup này là dựa trên lõi kỹ thuật được nghiên cứu nhiều năm trong trường, không phải mô hình sao chép từ nước ngoài. Điều này đánh dấu sự chuyển dịch khi nghiên cứu đại học bắt đầu đi ra thị trường.
Hai cái tên được chọn nói gì về cách đặt cược
Trong 10 đội, Selfomy và Volterra giành suất ươm tạo được tài trợ tại BLOCK71 Singapore. Selfomy là nền tảng học tập ứng dụng AI cho các trung tâm ngoại ngữ, do nhóm cựu sinh viên University of London và Đại học Y Dược TP.HCM sáng lập, hiện có hơn 5.000 người dùng thường xuyên và đã chấm hơn 10.000 bài thi bằng AI. Tại sự kiện, Selfomy ký biên bản ghi nhớ với hệ thống trường Wellspring.
Volterra nằm ở thái cực ngược lại: mô hình tách ra từ trường, do nhóm nhà khoa học, sinh viên VinUniversity và một số người làm khởi nghiệp lập nên, xây hạ tầng sạc xe điện gộp nhiều tầng gồm điện lưới, năng lượng tái tạo và hệ thống lưu trữ bằng pin BESS, trên nền tảng tối ưu năng lượng bằng AI. Đây là bài toán nặng vốn, vòng phát triển dài, cần mạng lưới đối tác công nghiệp. Việc chọn cả Selfomy và Volterra cho thấy tiêu chí nghiêng về tiềm năng vươn ra khu vực hơn là độ chín thương mại.
Ngoài ra, BLOCK71 Vietnam trao giải Startup Triển vọng cho BioWraps kèm suất hỗ trợ sang Singapore, nâng số đội bước ra khỏi biên giới lên ba.
Khoảng cách giữa tầm nhìn và lực kéo hiện tại
Volterra đặt mục tiêu đến năm 2030 chuyển đổi 30.000 trạm sạc truyền thống sang trạm xanh thông minh, đóng góp 500MWh điện xanh và 50MWh dung lượng lưu trữ, tương đương điện cho khoảng 80.000 hộ gia đình. BioWraps hướng tới xử lý 100.000 tấn phụ phẩm và đưa 80.000 tấn bao bì sinh học ra thị trường cùng mốc thời gian. Tuy nhiên, BioWraps hiện mới xử lý hơn 35 tấn vỏ trái cây, chưa tới một phần nghìn so với mục tiêu, dù đã có hợp tác thương mại tại Ấn Độ và Hàn Quốc. Selfomy với hơn 5.000 người dùng vẫn ở quy mô nhỏ. Các mục tiêu 2030 nên được xem như định hướng gọi vốn, còn thước đo đáng tin trong 12 tháng tới là số khách hàng trả tiền, số tấn vật liệu thực tế và số trạm sạc lắp được.
Trục thật phía sau là trường đại học đang đổi vai
Điểm đáng chú ý nhất của UniVentures là tín hiệu trường đại học Việt Nam đang dịch chuyển từ vai trò thuần dạy và nghiên cứu sang nơi sản sinh doanh nghiệp công nghệ. Các đội từ VinUniversity, Bách khoa, Y Dược, Tôn Đức Thắng đều dựa trên nghiên cứu của chính đội ngũ, khác với giai đoạn startup Việt chủ yếu mọc lên từ dân kinh doanh sao chép mô hình nước ngoài.
BLOCK71 được NUS lập từ năm 2011, vận hành mạng lưới tăng tốc tại 11 thành phố, với hơn 10 kỳ lân từng đi ra từ hệ sinh thái này. Suất ươm tạo tại Singapore là cánh cửa nối vào hệ sinh thái xếp hạng 4 toàn cầu theo StartupBlink 2025, vượt Canada. Cũng tại sự kiện, BLOCK71 Vietnam ký kết hợp tác với Trường Đại học Văn Lang, thỏa thuận từng được nhắc tới trong chuyến công tác cấp cao Việt Nam tại Singapore hồi tháng 5.
Ông Edward Lim, Giám đốc Quốc gia của NUS Enterprise và BLOCK71 tại Việt Nam, nhấn mạnh: “Năng lực đổi mới sáng tạo của một quốc gia không thể dựng trong một năm mà phải bồi qua từng thế hệ khởi nghiệp.” Một lứa startup từ phòng lab chưa đủ để kết luận startup Việt đã qua thời sao chép, nhưng đây là bằng chứng đầu tiên cho thấy con đường từ nghiên cứu ra thị trường khu vực đã có người đi. Câu hỏi còn lại là cần bao nhiêu mùa nữa để con đường đó đủ đông để gọi là xu hướng.
