Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định muốn có nền khoa học mạnh trước hết phải có đội ngũ nhà khoa học giỏi, cùng hệ sinh thái phát hiện, đào tạo, bồi dưỡng, trọng dụng và bảo vệ nhân tài khoa học. Phát biểu này được đưa ra trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0.
Điểm nghẽn cốt lõi của hệ sinh thái khoa học
Phó Chủ nhiệm Hội đồng Tư vấn về Khoa học công nghệ và chuyển đổi số, ông Nguyễn Quang Huân, nhận định chỉ đạo của Tổng Bí thư đã nhìn đúng vào điểm nghẽn cốt lõi: việc coi nhẹ khoa học cơ bản khiến thiếu nền tảng hình thành tri thức mới bền vững. Ông cho rằng đây là yêu cầu trước mắt và chiến lược lâu dài để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.
Những lĩnh vực định hình tương lai
Tổng Bí thư nêu rõ các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, lượng tử, công nghệ sinh học, vật liệu mới, công nghệ dữ liệu đều bắt nguồn từ nghiên cứu cơ bản được đầu tư liên tục nhiều thập kỷ. Ông chỉ ra đội ngũ chuyên gia đầu ngành còn mỏng, thiếu lực lượng kế cận, nhiều nhà khoa học trẻ chưa có môi trường phát triển lâu dài, tình trạng chảy máu chất xám vẫn diễn ra.
Giải pháp: Chương trình quốc gia về nhân tài
Tổng Bí thư định hướng xây dựng Chương trình quốc gia về nhân tài khoa học cơ bản, bao quát từ phát hiện sớm, đào tạo tinh hoa, học bổng tiến sĩ, sau tiến sĩ, trưởng nhóm trẻ đến chuyên gia đầu ngành và trí thức Việt Nam toàn cầu. Ông Nguyễn Quang Huân đánh giá đây là chỉ đạo sâu sát, cụ thể, tháo gỡ nút thắt cho phát triển khoa học công nghệ.
Thống nhất với Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71
Tinh thần này thống nhất với Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Nghị quyết xác định phát triển và trọng dụng nhân lực chất lượng cao là nhiệm vụ trọng tâm. Đồng thời, Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo xác định giáo dục đại học là nòng cốt phát triển nhân lực trình độ cao, nhân tài, thúc đẩy khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Việc xây dựng đội ngũ nhà khoa học trình độ cao không chỉ là nhiệm vụ của viện nghiên cứu hay trường đại học mà là nhiệm vụ của toàn hệ thống chính trị, các cấp, ngành và toàn xã hội. Yếu tố quyết định là giáo dục và đào tạo, nơi các trường đại học vừa đào tạo nguồn nhân lực vừa trở thành trung tâm nghiên cứu, đổi mới sáng tạo và chuyển giao công nghệ.
