Xe điện Trung Quốc: thành công kinh tế, thách thức hạ tầng
Sự bùng nổ của xe điện tại Trung Quốc, với doanh số chiếm hơn 60% thị trường ô tô mới trong tháng trước, đang đặt ra một bài toán nan giải cho chính quyền địa phương: chi phí bảo trì đường bộ tăng vọt trong khi nguồn thu thuế xăng dầu truyền thống sụt giảm nghiêm trọng.
Trọng lượng trung bình của xe con tại Trung Quốc đã tăng từ 1,3 tấn năm 2012 lên 1,7 tấn năm 2024, theo Bộ Công nghiệp và Công nghệ Thông tin Trung Quốc. Nguyên nhân chính là do các bộ pin cồng kềnh trên xe điện khiến chúng nặng hơn đáng kể so với xe xăng truyền thống.
Đường xuống cấp nhanh hơn, chi phí bảo trì đội lên
Nghiên cứu từ Viện Nghiên cứu và Quy hoạch Giao thông Vận tải Trung Quốc cho thấy, vào năm 2021, thuế xăng dầu đã tài trợ hơn 80% chi phí bảo dưỡng đường bộ thông thường. Tuy nhiên, mạng lưới đường bộ dài gần 5,2 triệu km (tính đến cuối năm 2020) với khoảng 5 triệu km cần bảo trì thường xuyên – tăng 60,9% so với năm 2008 – đang tạo áp lực lớn lên ngân sách.
Phát biểu tại sự kiện tháng 4, ông William Li Bin, CEO của Nio, cho biết: “Cứ mỗi khi trọng lượng phương tiện tăng thêm 20%, mức độ thiệt hại gây ra cho mặt đường sẽ tăng hơn gấp đôi.” Điều này đồng nghĩa với việc hàng triệu xe điện lưu thông đang đẩy nhanh quá trình xuống cấp của hạ tầng.
Bất công giữa tài xế xe xăng và xe điện
Nhiều tài xế xe xăng bày tỏ bức xúc khi các chủ xe điện hầu như không đóng góp chi phí sửa đường, dù là tác nhân chính gây hao mòn. Anh Shi Xijue, sống tại Sơn Đông, đã chuyển từ xe xăng sang xe plug-in hybrid của BYD cách đây một năm. Anh chia sẻ: “Dưới góc nhìn của một người từng chạy xe xăng, hệ thống hiện tại rõ ràng là bất công. Chi phí đi lại giờ rẻ hơn nhiều, cảm giác như được miễn phí hoàn toàn.”
Tuy nhiên, anh Shi cũng lo ngại về giải pháp thuế dựa trên trọng lượng xe: “Nếu thu thuế dựa trên cân nặng, các hãng xe có thể cắt giảm linh kiện hoặc thu nhỏ pin để tiết kiệm chi phí, đánh đổi sự an toàn và phạm vi di chuyển. Điều đó có thể gây ra chuỗi phản ứng tiêu cực.”
Giải pháp: thuế công nghệ mới dựa trên quãng đường và trọng lượng
Trước tình hình đó, chính phủ Trung Quốc đang chuẩn bị áp dụng sắc thuế công nghệ mới, tính phí trực tiếp dựa trên quãng đường di chuyển và trọng lượng thực tế của từng phương tiện. Ông Cui Dongshu, Tổng thư ký Hiệp hội Xe hành khách Trung Quốc, dự báo các chương trình thí điểm sẽ được triển khai vào cuối năm 2026 hoặc đầu năm 2027. Bộ khung hướng dẫn quốc gia dự kiến ban hành giữa năm 2027, trước khi áp dụng diện rộng vào cuối năm 2027 hoặc đầu năm 2028.
Nếu lộ trình này thành hiện thực, hàng triệu tài xế Trung Quốc sẽ sớm đối mặt với thực tế: kỷ nguyên của những “chuyến đi miễn phí” sắp kết thúc.
