Trong những năm qua, cùng với sự phát triển của các lĩnh vực môi trường, y sinh, thực phẩm và kiểm soát chất lượng, hệ thống phòng thí nghiệm tại Việt Nam đã được đầu tư đáng kể về trang thiết bị, từng bước nâng cao năng lực phân tích và kiểm nghiệm. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc đầu tư thiết bị hiện đại chưa bảo đảm tương xứng với hiệu quả vận hành. Nhiều đơn vị dù được trang bị hệ thống tiên tiến vẫn gặp khó khăn trong duy trì độ ổn định kết quả, kiểm soát sai số và tối ưu hóa quy trình phân tích. Nguyên nhân xuất phát từ nhiều yếu tố, bao gồm sự khác biệt giữa điều kiện tiêu chuẩn và thực tế vận hành, đặc thù mẫu phân tích, cũng như hạn chế về năng lực tổ chức vận hành và khai thác thiết bị.
Thực tiễn đặt ra yêu cầu mới
Những vấn đề trên được phản ánh rõ qua các hoạt động chuyên ngành gần đây. Tại triển lãm Analytica Hanoi 2026 tổ chức tại Hà Nội từ ngày 22 đến 24 tháng 4 năm 2026, bên cạnh việc giới thiệu công nghệ và thiết bị mới, nhiều trao đổi giữa người sử dụng và chuyên gia đã tập trung vào các nội dung vận hành thực tế như xử lý mẫu, kiểm soát nhiễu, duy trì độ ổn định trong quá trình vận hành liên tục. Điều này cho thấy mối quan tâm của người sử dụng đang dịch chuyển từ chú trọng thông số kỹ thuật sang đánh giá khả năng ứng dụng và hiệu quả sử dụng trong điều kiện cụ thể.
Chuyển dịch từ đầu tư thiết bị sang nâng cao hiệu quả khai thác
Từ thực tiễn, có thể thấy xu hướng rõ ràng: cách tiếp cận phát triển phòng thí nghiệm đang chuyển từ trọng tâm “đầu tư thiết bị” sang “nâng cao hiệu quả khai thác và vận hành”. Thiết bị không còn được xem là yếu tố độc lập, mà cần đặt trong tổng thể hệ thống vận hành đồng bộ, bao gồm lựa chọn công nghệ, tổ chức vận hành, đào tạo nhân lực và hoàn thiện quy trình kỹ thuật. Vai trò của tư vấn kỹ thuật, chuyển giao công nghệ và hỗ trợ vận hành ngày càng quan trọng. Một số doanh nghiệp trong nước đã tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị này, phối hợp với các hãng thiết bị quốc tế hỗ trợ người sử dụng. Tại triển lãm, các chuyên gia từ PEAK Instrument, Biobase, Haier cùng các đơn vị trong nước đã trực tiếp trao đổi và hướng dẫn kỹ thuật.
Yêu cầu trong giai đoạn tới
Trong bối cảnh yêu cầu về chất lượng phân tích ngày càng cao, đặc biệt trong y sinh, môi trường và an toàn thực phẩm, nâng cao hiệu quả vận hành phòng thí nghiệm là cấp thiết và lâu dài. Cần có sự chuyển biến đồng bộ: đầu tư thiết bị đi đôi với nâng cao năng lực vận hành, đào tạo nhân lực, chuẩn hóa quy trình và tăng cường liên kết trong hệ sinh thái khoa học - công nghệ. Xu hướng chuyển từ “đầu tư thiết bị” sang “làm chủ thiết bị” đang hình thành, góp phần định hướng phát triển bền vững cho hệ thống phòng thí nghiệm tại Việt Nam.
Nâng cao hiệu quả phòng thí nghiệm: Cần cách tiếp cận đồng bộ
Để nâng cao hiệu quả hoạt động, cần chuyển từ tư duy “đầu tư thiết bị” sang “nâng cao năng lực vận hành” với các định hướng chính: gắn đầu tư thiết bị với hiệu quả khai thác, nâng cao chất lượng nhân lực, làm chủ công nghệ, đẩy mạnh chuyển giao công nghệ và hỗ trợ kỹ thuật, tăng cường phối hợp giữa doanh nghiệp trong nước và hãng quốc tế. Triển khai đồng bộ các giải pháp này sẽ nâng cao chất lượng phân tích, kiểm nghiệm, đáp ứng yêu cầu phát triển trong các lĩnh vực trọng điểm.
