Một hiện tượng thời tiết đặc biệt có tên gọi là foehn (gió phơn) có khả năng làm nhiệt độ tăng vọt chỉ trong vài phút, gây ra những đợt nắng nóng cực đoan tại nhiều khu vực trên thế giới, theo các nhà khí tượng học.
Cơ chế hoạt động của gió phơn
Gió phơn hình thành khi luồng không khí ẩm bị đẩy lên cao do gặp dãy núi. Khi lên cao, không khí lạnh đi, hơi nước ngưng tụ thành mây và mưa, giải phóng nhiệt ẩn. Sau đó, không khí khô tràn xuống sườn núi bên kia, bị nén và nóng lên nhanh chóng. Quá trình này có thể làm nhiệt độ tăng thêm 10-20 độ C chỉ trong vài phút.
Tác động của hiện tượng này
Hiện tượng foehn thường xảy ra ở các khu vực có địa hình núi cao như dãy Alps (châu Âu), dãy Rocky (Bắc Mỹ), và dãy Trường Sơn (Việt Nam). Tại Việt Nam, gió phơn Tây Nam (còn gọi là gió Lào) thường gây ra nắng nóng gay gắt ở các tỉnh miền Trung, với nhiệt độ có thể lên tới 40-42 độ C.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Hưởng, Trưởng phòng Dự báo Khí tượng Hạn vừa, Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, “gió phơn không chỉ làm tăng nhiệt độ đột ngột mà còn gây khô hạn, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sức khỏe con người”.
Những kỷ lục nhiệt độ do gió phơn
Năm 2023, tại thành phố Phoenix (Mỹ), hiện tượng foehn đã đẩy nhiệt độ lên 48,9 độ C, phá vỡ kỷ lục trước đó. Tại châu Âu, gió phơn ở dãy Alps từng làm nhiệt độ tăng từ 5 độ C lên 25 độ C chỉ trong 10 phút, theo ghi nhận của Cơ quan Khí tượng Đức.
Biện pháp ứng phó
Các chuyên gia khuyến cáo người dân cần theo dõi chặt chẽ dự báo thời tiết, đặc biệt trong mùa khô. Khi có cảnh báo gió phơn, cần hạn chế ra ngoài vào giờ cao điểm nắng nóng, uống nhiều nước và bảo vệ cây trồng vật nuôi.
Hiện tượng thời tiết này dự kiến sẽ gia tăng tần suất và cường độ do biến đổi khí hậu, theo báo cáo của Ủy ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC).
