Ung thư dạ dày là một trong những bệnh ung thư phổ biến nhất thế giới, đứng thứ năm về số ca mắc và thứ tư về tỷ lệ tử vong. Dù các phương pháp điều trị như phẫu thuật, hóa trị và xạ trị đã tiến bộ, nguy cơ tái phát, di căn và kháng thuốc vẫn là thách thức lớn. Việc tìm kiếm liệu pháp mới, hiệu quả cao hơn và ít tác dụng phụ hơn là yêu cầu cấp thiết. Trong bối cảnh đó, dược liệu được xem là hướng tiếp cận bổ sung tiềm năng, giúp cải thiện khả năng sống sót của bệnh nhân sau phẫu thuật. Khi kết hợp với hóa trị hoặc xạ trị, thảo dược có thể giảm kháng thuốc, hạn chế tác dụng phụ, tăng cường miễn dịch và nâng cao hiệu quả điều trị cũng như tỷ lệ sống so với hóa trị đơn thuần.
Nghiên cứu mới về cao chiết nghệ trắng
Tiến sĩ Đoàn Chính Chung và các cộng sự tại Viện Khoa học sự sống (Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam) đã thực hiện đề tài: “Nghiên cứu cơ chế phân tử liên quan tới sự ức chế tăng sinh tế bào ung thư dạ dày của cao chiết chuẩn hóa từ thân rễ cây nghệ trắng”. Nghệ trắng (còn gọi là ngải trắng) thuộc họ gừng, từ lâu được dùng trong y học dân gian để điều trị nhiễm trùng, phát ban da và tim mạch. Thân rễ chứa nhiều hợp chất có hoạt tính sinh học như kháng oxy hóa, kháng khuẩn, kháng viêm, kháng hình thành mạch và kháng ung thư. Các nghiên cứu gần đây đã ghi nhận tác dụng kháng ung thư in vitro trên một số dòng tế bào ung thư gan, phổi và đại trực tràng, nhưng chưa có công bố nào về tác động của cao chiết chuẩn hóa từ nghệ trắng đối với ung thư dạ dày.
Quy trình chuẩn hóa và kết quả ức chế tế bào ung thư
Từ nguồn dược liệu nghệ trắng thu hái tại tỉnh Trà Vinh, nhóm nghiên cứu đã xây dựng thành công quy trình thu nhận và chuẩn hóa cao chiết từ thân rễ. Cao chiết chuẩn hóa có khả năng ức chế sự tăng sinh của nhiều dòng tế bào ung thư như ung thư da, ung thư vú và ung thư gan; hiệu quả ức chế mạnh nhất được ghi nhận trên tế bào ung thư dạ dày (AGS). Ngược lại, cao chiết ít ảnh hưởng đến các dòng tế bào bình thường như tế bào nội mô, nguyên bào sợi. Nhóm đã xây dựng bộ tiêu chuẩn chất lượng cơ sở cho cao chiết nhằm bảo đảm các thành phần hoạt chất ổn định giữa các lần sản xuất.
Cơ chế phân tử: Khóa chu kỳ tế bào và thúc đẩy apoptosis
Kết quả cho thấy cao chiết có thể “khóa” chu kỳ phát triển của tế bào ung thư dạ dày tại pha G0/G1 - giai đoạn tế bào chuẩn bị nhân lên. Khi chu kỳ bị chặn, tế bào ung thư không thể tiếp tục tăng sinh. Tiến sĩ Đoàn Chính Chung cho biết: “Cao chiết chuẩn hóa từ nghệ trắng không chỉ ức chế sự tăng sinh của tế bào ung thư dạ dày mà còn thúc đẩy quá trình chết theo chương trình (apoptosis) - cơ chế tự hủy tự nhiên của tế bào.” Đáng chú ý, cao chiết kích hoạt cả hai con đường apoptosis: con đường ngoại sinh thông qua tín hiệu từ bên ngoài tác động lên thụ thể gây chết trên màng tế bào, và con đường nội sinh khởi phát từ tổn thương bên trong tế bào như hư hại DNA hoặc stress, thông qua ty thể. Sự phối hợp này khiến tế bào ung thư mất khả năng sống sót và bị loại bỏ.
Tích lũy ROS và ý nghĩa thực tiễn
Nghiên cứu cũng cho thấy cao chiết nghệ trắng làm gia tăng sự tích lũy các gốc oxy hóa nội bào (ROS). Khi tích lũy quá mức, ROS gây tổn thương tế bào và thúc đẩy quá trình chết theo chương trình. Phát hiện này góp phần làm rõ cơ chế phân tử mà cao chiết sử dụng để kìm hãm sự phát triển và tăng cường loại bỏ tế bào ung thư dạ dày.
Tiến sĩ Lê Thị Hồng Minh, thành viên Hội đồng nghiệm thu cấp Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, đánh giá: “Nghiên cứu đã cung cấp những bằng chứng khoa học tin cậy về tiềm năng kháng ung thư dạ dày của cao chiết nghệ trắng chuẩn hóa. Việc xây dựng thành công bộ tiêu chuẩn cơ sở giúp kiểm soát chất lượng nguyên liệu ổn định, đồng nhất, tạo nền tảng quan trọng cho phát triển sản phẩm, chuyển giao công nghệ và thương mại hóa.” Đề tài không chỉ làm rõ cơ chế kháng ung thư ở cấp độ phân tử mà còn mở ra hướng nâng cao giá trị dược liệu bản địa, gắn nghiên cứu khoa học với phát triển nguồn nguyên liệu và kinh tế địa phương. Nhóm nghiên cứu sẽ tiếp tục đánh giá hiệu quả trên mô hình động vật và làm rõ hơn khả năng ứng dụng của cao chiết nghệ trắng trong hỗ trợ phòng ngừa, điều trị ung thư.
