Nếu chỉ tính riêng môi trường trên cạn, câu trả lời cho câu hỏi liệu còn loài động vật nào lớn hơn con người chưa bị phát hiện đang ngày càng ngả theo hướng phủ định. Nguyên nhân nằm ở sự phủ sóng dày đặc của công nghệ giám sát, từ ảnh vệ tinh, thiết bị điều khiển từ xa đến các đợt tuần tra mặt đất thường xuyên tại những khu vực hoang vắng nhất.
Dù khoảng một nửa diện tích đất liền vẫn chưa từng có bước chân con người đặt tới, phần lớn những vùng đất này thuộc địa hình cực đoan như hoang mạc, cực địa hay núi cao. Với địa hình bằng phẳng hoặc đồi núi thấp, tỉ lệ khám phá thực tế đã vượt mốc 80%. Để một loài duy trì nòi giống, chúng bắt buộc phải có quần thể với số lượng cá thể nhất định, điều này khiến việc ẩn nấp của những loài vật lớn trên mặt đất trở nên gần như bất khả thi.
Kỳ lân châu Á và những phát hiện muộn màng
Lần gần đây nhất giới khoa học ghi nhận một loài động vật có vú đạt kích thước tương đương con người là vào năm 1992. Đó là sự kiện tái phát hiện sao la - loài vật được mệnh danh là kỳ lân châu Á - tại khu vực biên giới Việt - Lào. Loài sao la lần đầu được phát hiện vào tháng 5/1992 tại Vườn quốc gia Vũ Quang (Hà Tĩnh, Việt Nam) trong chuyến khảo sát chung giữa Bộ Lâm nghiệp Việt Nam và tổ chức WWF.
Một cá thể sao la trưởng thành có thể cao 0,9 mét, dài 1,5 mét và nặng khoảng 100 kg. Dù thợ săn địa phương đã biết đến chúng từ trước, việc xác nhận sự tồn tại của quần thể hoang dã vẫn tạo nên sự chú ý lớn. Tuy nhiên, số phận của loài này vô cùng lận đận. Từ khoảng 500 cá thể ước tính ban đầu, hơn 30 con bị bắt giữ đều chết nhanh chóng trong ba tháng do chấn thương và căng thẳng. Hiện quần thể chỉ còn từ 50 đến 100 con, đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do nạn săn bắt trộm và suy giảm môi trường sống.
Khỉ mới ở Congo và giới hạn của việc ẩn nấp trên cạn
Sự ẩn nấp trên cạn ngày nay chỉ còn khả thi với các loài nhỏ bé. Ngày 17/7/2026, các nhà khoa học công bố loài khỉ Colobus congoensis tại Công viên Quốc gia Lomami thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo. Người dân bản địa gọi chúng là Likweli. Đây là loài khỉ châu Phi thứ năm được phát hiện từ một quần thể hoàn toàn chưa từng được ghi nhận trong suốt 75 năm qua.
Loài khỉ mới dài 1,3 mét nhưng chỉ nặng 7 kg, từng lẩn tránh con người suốt nhiều năm nhờ sống trên các tán cây cổ thụ cao chót vót. Dù vừa được phân loại, chúng lập tức đối mặt với nguy cơ biến mất do rừng bị chia cắt và nạn săn bắt lấy thịt. Điều này cho thấy, ở những khu vực địa hình thuận lợi, cơ hội tồn tại cho một loài thú lớn chưa được biết đến gần như đã đóng lại.
Đại dương - lãnh địa mới của những bí ẩn khổng lồ
Trong khi mặt đất trở nên quá chật hẹp cho những bí mật, đại dương chiếm 71% diện tích Trái Đất lại là câu chuyện hoàn toàn khác. Tính đến nay, con người mới chỉ khám phá được khoảng 5% thể tích đại dương và hoàn thành đo vẽ 20% địa hình đáy biển vào năm 2020. Tầng nước sâu dưới 1.000 mét là khu vực có khả năng cao nhất cất giấu những sinh vật khổng lồ chưa từng được khoa học mô tả.
Do áp suất khổng lồ, nhiệt độ thấp và nguồn thức ăn hạn chế, các loài động vật thân mềm nổi lên như ứng viên phát triển kích thước vượt trội. Ngày 9/3/2025, một tàu nghiên cứu tại Nam Đại Tây Dương ghi lại hình ảnh con mực khổng lồ Nam Cực dài 3,35 mét ở độ sâu 609 mét gần quần đảo South Sandwich. Khi trưởng thành, đại diện nhóm thân mềm này có thể vươn tới chiều dài 13 mét và nặng tới 500 kg.
Cá voi mõm khoằm - ứng viên hàng đầu còn ẩn giấu
Nếu xét ở nhóm động vật có xương sống lớn hơn con người, họ cá voi mõm khoằm (Ziphiidae) chính là nhóm tiềm năng nhất. Họ này hiện ghi nhận 24 loài thuộc 6 chi, trong đó thành viên mới nhất là cá voi mõm khoằm Sato mới được định danh năm 2019, với chiều dài lên tới 6,9 mét và nặng từ 1.000 đến 3.000 kg.
Cá voi mõm khoằm nắm giữ kỷ lục lặn sâu tuyệt đối trong thế giới động vật có vú. Dữ liệu thu thập năm 2014 cho thấy cá voi mõm khoằm Cuvier có thể lặn sâu tới 2.992 mét và nhịn thở suốt 137,5 phút. Một nghiên cứu từ Đại học Duke công bố năm 2020 thậm chí ghi nhận những cú lặn kéo dài 173 phút và 222 phút dưới lòng biển sâu.
Đặc tính sống ở khơi xa, lặn cực sâu và vô cùng nhạy cảm với âm thanh nhân tạo khiến con người rất hiếm khi chạm trán chúng khi còn sống. Đơn cử, loài cá voi mõm khoằm răng xẻng chỉ mới có 6 ghi nhận xác thực trong suốt 150 năm qua, trong khi loài cá voi mõm khoằm Deraniyagala đến nay chỉ có vài bức ảnh tư liệu mờ nhạt. Hầu hết kiến thức của nhân loại về nhóm này đều đến từ những xác chết mắc cạn bờ biển.
Phân bố rộng khắp từ ba đại dương lớn cho tới Địa Trung Hải, họ cá voi mõm khoằm chắc chắn vẫn còn ẩn chứa những loài sinh vật khổng lồ chưa từng được đặt tên. Chúng tiếp tục thách thức năng lực khám phá của con người trong lòng biển sâu - nơi mà mỗi đợt lặn sâu và mỗi dữ liệu sonar mới đều có thể mở ra bất ngờ.
