Đại hội Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh lần thứ XIII đã khai mạc, đánh dấu bước chuyển mình quan trọng trong tư duy và định hướng hoạt động của tổ chức Đoàn. Thay vì chỉ tập trung vào số lượng phong trào, Đại hội đặt trọng tâm vào chất lượng nguồn nhân lực trẻ, trang bị kỹ năng số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo, nhằm tạo dựng thế hệ công dân số cho Việt Nam.
Những tín hiệu chuyển đổi từ nhiệm kỳ XII
Nhìn lại nhiệm kỳ XII, các phong trào thanh niên tiếp tục tạo dấu ấn sâu rộng với hàng triệu lượt đoàn viên tham gia xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh, bảo vệ môi trường và chuyển đổi số cộng đồng. Tuy nhiên, điểm đáng chú ý là sự xuất hiện của các tín hiệu chuyển đổi từ chính các phong trào này. Các đội hình “Bình dân học vụ số”, hoạt động phổ cập kỹ năng số, hỗ trợ người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, thanh toán không dùng tiền mặt hay tiếp cận công nghệ mới cho thấy Đoàn đang từng bước dịch chuyển từ vai trò tổ chức hoạt động sang nâng cao năng lực xã hội. Chỉ riêng nhiệm kỳ qua, toàn Đoàn đã triển khai hơn 13.000 đội hình “Bình dân học vụ số”, hỗ trợ kỹ năng số cho hơn 1,2 triệu người dân.
Năm nhiệm vụ đột phá gắn với tương lai
Trong dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội Đoàn XIII, tư duy mới được thể hiện rõ qua năm nhiệm vụ đột phá, tập trung vào các nội dung gắn với tương lai phát triển của thanh niên và đất nước, như: nâng cao năng lực số, trí tuệ nhân tạo, khoa học công nghệ; hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo; đổi mới phương thức hoạt động của Đoàn; xây dựng đội ngũ cán bộ Đoàn chất lượng cao. Điều này cho thấy thước đo thành công của tổ chức Đoàn trong giai đoạn mới sẽ không chỉ nằm ở số lượng phong trào hay hoạt động được triển khai, mà còn ở việc bao nhiêu thanh niên được tiếp cận tri thức mới, được trang bị kỹ năng mới và có thêm cơ hội phát triển.
Hướng đi này phù hợp với tinh thần bài viết “Thanh niên với tương lai đất nước” của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm gửi đến thanh niên cả nước nhân kỷ niệm 95 năm thành lập Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh (26/3/1931 – 26/3/2026). Bài viết nhấn mạnh thanh niên phải là lực lượng tiên phong trong đổi mới sáng tạo, làm chủ khoa học công nghệ, góp phần đưa đất nước phát triển nhanh và bền vững; phương châm hành động của thế hệ trẻ trong giai đoạn mới là “Bản lĩnh tự cường – Tiên phong sáng tạo – Khát vọng cống hiến – Làm chủ tương lai”.
Bệ phóng cho công dân số Việt Nam
Một trong những điểm mới đáng chú ý nhất của Đại hội Đoàn XIII là việc đặt vấn đề phát triển thanh niên trong mối liên hệ trực tiếp với các động lực tăng trưởng mới của quốc gia. Các lĩnh vực chuyển đổi số, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, khởi nghiệp và hội nhập quốc tế không còn là những nội dung riêng lẻ mà trở thành những trụ cột quan trọng trong định hướng hoạt động của Đoàn nhiệm kỳ tới. Điều này phản ánh một thực tế: tổ chức Đoàn đã xác định sức cạnh tranh của quốc gia trong tương lai phụ thuộc rất lớn vào chất lượng nguồn nhân lực trẻ.
Đồng chí Nguyễn Minh Triết – Bí thư Thường trực Trung ương Đoàn – nhấn mạnh: “Đại hội Đoàn lần thứ XIII không chỉ tổng kết mà còn xác lập mục tiêu, nhiệm vụ và giải pháp công tác Đoàn trong nhiệm kỳ mới, trong đó đặc biệt chú trọng nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trẻ”.
Vai trò của Đoàn trong giai đoạn tới không chỉ dừng ở việc tập hợp thanh niên mà còn phải trở thành cầu nối giữa thanh niên với tri thức, công nghệ, cơ hội việc làm, khởi nghiệp và hội nhập quốc tế. Nói cách khác, Đoàn cần trở thành một “hệ sinh thái phát triển” cho thanh niên.
Từ những lớp học kỹ năng số ở vùng nông thôn, những cuộc thi nghiên cứu khoa học trong trường học, những chương trình hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo đến các hoạt động nâng cao năng lực ngoại ngữ và hội nhập quốc tế, tất cả đều hướng đến mục tiêu chung là hình thành lớp công dân số Việt Nam có tri thức, bản lĩnh, khả năng cạnh tranh và trách nhiệm xã hội.
Đồng hành cùng thanh niên trong kỷ nguyên số
Đoàn Thanh niên xác định đồng hành cùng thanh niên trong phát triển khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thông qua việc triển khai các mô hình như “Tình nguyện viên số”, “Tổ công nghệ số cộng đồng”, hỗ trợ địa phương, doanh nghiệp nhỏ và khu vực nông thôn trong quá trình chuyển đổi số. Đồng thời, phát triển các sáng kiến ứng dụng khoa học – công nghệ do thanh niên làm nòng cốt, gắn với mục tiêu thúc đẩy kinh tế số, đóng góp vào tăng trưởng chung của đất nước.
Bên cạnh đó, Đoàn đẩy mạnh hỗ trợ thanh niên khởi nghiệp, lập nghiệp và phát triển kinh tế, nhất là trong các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, nông nghiệp công nghệ cao, sản phẩm OCOP và kinh tế số; thúc đẩy phong trào thanh niên làm kinh tế giỏi, doanh nhân trẻ, gắn với lan tỏa sản phẩm “Made in Vietnam”. Tăng cường tư vấn hướng nghiệp, đào tạo nghề, hỗ trợ tiếp cận vốn, phát triển hợp tác xã và mở rộng thị trường, góp phần xây dựng hệ sinh thái khởi nghiệp toàn diện cho thanh niên.
Đồng chí Nguyễn Minh Triết lưu ý thêm: “Đoàn cần thích ứng với bối cảnh mới, nơi thanh niên không còn tập trung trong một không gian cố định mà hoạt động trên các nền tảng số, trong môi trường việc làm linh hoạt và toàn cầu hóa sâu rộng”, do đó các chính sách tiếp cận cũng cần linh hoạt và đa dạng hơn.
Tham dự Đại hội Đoàn XIII có 786 đại biểu là những cán bộ, đoàn viên ưu tú đại diện cho hơn 21,6 triệu đoàn viên, thanh niên Việt Nam trong và ngoài nước. Trình độ học vấn từ thạc sĩ trở lên có 313 đại biểu (chiếm 39,8%), trong đó có một Phó Giáo sư, 23 Tiến sĩ. Trình độ lý luận chính trị Trung cấp, Cao cấp và Cử nhân có 503 đại biểu (chiếm 64%).
