Trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra những thay đổi mạnh mẽ trong lĩnh vực sáng tạo khi có thể hỗ trợ người viết từ tìm kiếm ý tưởng, phát triển nội dung đến xử lý câu chữ, hình ảnh. Công nghệ mở ra nhiều phương thức sáng tạo mới, nhưng cũng đặt ra câu hỏi: Khi nội dung có thể được tạo ra chỉ trong vài giây, điều gì làm nên giá trị riêng của một tác phẩm do con người viết?
AI hỗ trợ sáng tạo, nhưng không thể thay thế hành trình viết
Tác giả Tạ Quốc Kỳ Nam – người sáng tạo hơn 1.000 bìa sách và là tác giả cuốn Bám váy mẹ – cho rằng AI có thể giúp rút ngắn một số công đoạn trong quá trình sáng tạo, nhưng không thể thay thế hành trình hình thành một tác phẩm. Anh ví việc sử dụng AI giống như "đi cáp treo lên núi": "Có những lúc mình thấy dùng AI như đi cáp treo lên núi. Có thể nhanh, nhàn, tới đích sớm. Nhưng không có câu chuyện hành trình, không được thưởng lãm thiên nhiên hay những bất ngờ thú vị, mỗi lần mỗi khác của một chuyến leo núi".
Theo anh, chính quá trình thử nghiệm, vấp váp, điều chỉnh và không ngừng tìm tòi mới tạo nên giá trị riêng của sáng tạo. "Câu chuyện, tình tiết, cảm xúc, thử nghiệm và sai sót, chuyển hướng và đến đích khác với hình dung… là những điều rất con người và thu hút", anh nói.
Dấu ấn cá nhân trong từng tác phẩm
Từ trải nghiệm sáng tác và thiết kế bìa sách, Tạ Quốc Kỳ Nam nhấn mạnh mỗi tác phẩm đều lưu giữ dấu ấn của người tạo ra nó: cách họ sống, suy nghĩ, quan sát và cảm nhận thế giới. "Cách mình sống và suy nghĩ, thói quen và không gian sinh hoạt, những chuyện mình đã làm, nơi chốn đã đi, những người đã gặp, mắt thấy tai nghe... chắt lọc lại và biểu hiện ra trong tác phẩm", tác giả chia sẻ.
Nhà văn Võ Đăng Khoa cũng đồng quan điểm, cho rằng văn chương trước hết là hành trình người viết bộc lộ suy nghĩ, cảm xúc và thế giới nội tâm của chính mình. "Sáng tác văn học là một hoạt động sáng tạo của người viết, mang tính cá nhân và chắc chắn tác phẩm sẽ có ít nhiều màu sắc riêng của người viết", anh chia sẻ.
AI là công cụ, không phải người thay thế
Theo Võ Đăng Khoa, AI là công cụ hữu ích nhưng cũng có thể trở thành thách thức nếu người viết quá phụ thuộc. Khi đó, khả năng quan sát, tư duy, tưởng tượng – những yếu tố cốt lõi của sáng tác – sẽ dần mai một. "Càng lệ thuộc vào AI để sáng tác càng khiến người viết chết đi: chết trong hào quang không phải của mình và chết luôn khả năng viết", anh nói.
Nhà văn cũng cho rằng giá trị của một tác phẩm không chỉ nằm ở câu chữ mà còn ở phong cách, cảm xúc và cách nhìn đời sống của người viết. "Người đọc nhận ra tác giả không chỉ ở cách sử dụng ngôn từ, mà còn ở không khí, chi tiết, cách khơi gợi hình ảnh…".
Trải nghiệm và dấu ấn cá nhân làm nên giá trị tác phẩm
Trong bối cảnh AI có thể tạo ra nội dung nhanh chóng, trải nghiệm sống và dấu ấn cá nhân càng trở thành yếu tố giúp người viết tạo nên sự khác biệt. Là người thiết kế hơn 1.000 bìa sách, Tạ Quốc Kỳ Nam cho biết điều khiến anh yêu thích sáng tạo chính là câu chuyện phía sau mỗi tác phẩm. "Nếu mình không thực hiện thì mình kể gì bây giờ?", anh đặt vấn đề.
Còn với Võ Đăng Khoa, trải nghiệm sống là nguồn chất liệu để văn chương không trở nên sáo rỗng. Một tác phẩm không chỉ cần sự trau chuốt về ngôn từ mà còn phải chứa đựng cảm xúc và góc nhìn được tích lũy từ đời sống.
Lời khuyên cho người viết trẻ
Cả hai tác giả đều cho rằng AI không làm mất đi vai trò của người viết, nhưng buộc người sáng tạo phải sử dụng công nghệ một cách tỉnh táo để gìn giữ tiếng nói riêng. Theo Tạ Quốc Kỳ Nam, người viết trẻ cần biết tự vấn, lắng nghe và trân trọng cảm xúc của chính mình: "Hãy trân trọng bản thân mình. Không tự ti khi nhìn những thứ do đôi tay và tim óc mình tạo ra".
Trong khi đó, Võ Đăng Khoa cho rằng dấu ấn cá nhân không phải điều có sẵn, mà được bồi đắp qua quá trình học hỏi, trải nghiệm, thử nghiệm và kiên trì tìm con đường sáng tạo của riêng mình.
Giữa không gian của những câu chuyện dành cho bạn đọc nhỏ tuổi, nơi trí tưởng tượng và cảm xúc luôn giữ vai trò quan trọng, câu chuyện về người viết trong thời đại AI càng trở nên đáng suy ngẫm. AI có thể hỗ trợ tra cứu, xử lý thông tin hay những công việc kỹ thuật, nhưng để tạo nên một tác phẩm có sức sống, điều không thể thay thế vẫn là trải nghiệm, cảm xúc và tiếng nói riêng của con người. Chính những giá trị ấy giúp một câu chuyện không chỉ hiện diện trên trang giấy mà còn có thể chạm đến trái tim người đọc.
