Cuộc đua AI Mỹ - Trung: Cuộc chiến giữa 'phần não' và phần cứng
Mỹ và Trung Quốc đang bước vào một cuộc đua công nghệ hoàn toàn mới, với mục tiêu không chỉ là phát triển AI mà còn giành vị thế dẫn đầu toàn cầu. Cuộc cạnh tranh này diễn ra trên mọi mặt trận, từ các phòng thí nghiệm nghiên cứu, giảng đường đại học đến văn phòng của những startup tiên phong. Đằng sau đó là sự theo dõi sát sao của lãnh đạo các tập đoàn lớn nhất thế giới và các cấp cao nhất của chính phủ hai nước, với quy mô đầu tư lên tới hàng nghìn tỷ USD.
Mỹ và lợi thế 'phần não' trong AI
Theo giới chuyên gia, cuộc đối đầu này có thể xem là cuộc chiến giữa 'phần não' và phần cứng của AI. Mỹ từ lâu đã dẫn đầu ở 'phần não', bao gồm các hệ thống như chatbot, chip xử lý và phần mềm AI. Một bước ngoặt quan trọng diễn ra vào cuối năm 2022, khi ChatGPT ra mắt và tạo nên cơn sốt toàn cầu. Công cụ này có thể trả lời câu hỏi, viết nội dung, thậm chí hỗ trợ lập trình chỉ qua một ô nhập văn bản đơn giản, thu hút hàng trăm triệu người dùng.
Các hệ thống AI như ChatGPT hoạt động bằng cách phân tích khối lượng dữ liệu khổng lồ trên internet, học cách con người viết và diễn đạt ý tưởng. Hiện nay, Mỹ vẫn được xem là quốc gia dẫn đầu trong lĩnh vực này, với các công ty công nghệ lớn đầu tư hàng tỷ USD để phát triển AI ngày càng mạnh mẽ. Lợi thế lớn nhất của Mỹ không chỉ nằm ở phần mềm mà còn ở phần cứng, đặc biệt là các con chip tiên tiến nhất thế giới, phần lớn nằm dưới sự kiểm soát của Mỹ.
Washington đã xây dựng một hệ thống kiểm soát xuất khẩu chặt chẽ, siết chặt từ năm 2022 để ngăn Trung Quốc tiếp cận công nghệ chip. Chính sách này, có từ thời Chiến tranh Lạnh, được tăng cường khi cuộc đua AI trở nên gay gắt hơn, giúp Mỹ duy trì lợi thế quan trọng.
Trung Quốc phản công với DeepSeek và lợi thế robot
Tuy nhiên, Trung Quốc không đứng yên. Đầu năm 2025, nước này ra mắt DeepSeek, một chatbot AI có khả năng tương đương sản phẩm Mỹ nhưng với chi phí thấp hơn đáng kể. Sự xuất hiện của DeepSeek gây chấn động thị trường, cho thấy Trung Quốc có thể thu hẹp khoảng cách nhanh hơn dự đoán. Một số chuyên gia cho rằng các biện pháp hạn chế của Mỹ đã vô tình thúc đẩy Trung Quốc đổi mới, buộc các kỹ sư tìm cách tối ưu hơn.
Bên cạnh đó, cách tiếp cận của Trung Quốc cũng khác biệt: nhiều doanh nghiệp chọn chia sẻ mã nguồn để cùng phát triển, giúp tăng tốc đổi mới và giảm chi phí. Trong khi Mỹ mạnh về phần mềm, Trung Quốc lại dẫn đầu ở phần cứng, đặc biệt là robot. Từ những năm 2010, chính phủ Trung Quốc đã đầu tư mạnh vào lĩnh vực này, tài trợ nghiên cứu và hỗ trợ doanh nghiệp bằng trợ cấp lớn.
Kết quả là Trung Quốc hiện sở hữu số lượng robot lớn nhất thế giới. Tại các thành phố như Thâm Quyến hay Thượng Hải, robot và drone đã trở thành phần quen thuộc trong đời sống, từ giao đồ ăn đến sản xuất công nghiệp. Trung Quốc cũng nổi bật trong lĩnh vực robot hình người, chiếm phần lớn thị phần xuất khẩu toàn cầu. Dân số già hóa nhanh thúc đẩy nhu cầu robot trong tương lai, đặc biệt cho chăm sóc người cao tuổi.
'Bộ não' vẫn là yếu tố quyết định trong cuộc đua dài hạn
Tuy nhiên, robot dù hiện đại đến đâu vẫn cần một 'bộ não' để hoạt động. Những robot đơn giản có thể thực hiện nhiệm vụ lặp lại, nhưng để xử lý công việc phức tạp, chúng cần hệ thống AI tiên tiến có khả năng tự ra quyết định. Ở khía cạnh này, Mỹ vẫn dẫn trước. Các chuyên gia cho rằng phần 'não' chiếm phần lớn giá trị của robot – lên tới khoảng 80%, nghĩa là dù Trung Quốc dẫn đầu về sản xuất, Mỹ vẫn nắm lợi thế quan trọng trong cuộc đua dài hạn.
Hiện tại, Mỹ và Trung Quốc đang chia nhau lợi thế trong AI: một bên dẫn đầu về 'phần não', bên còn lại áp đảo về phần cứng. Tuy nhiên, khi cả hai đều tăng tốc đầu tư và đổi mới, cục diện hoàn toàn có thể thay đổi trong tương lai. Giống như cuộc chạy đua vũ khí hạt nhân trước đây, cuộc đua AI ngày nay không chỉ là vấn đề công nghệ, mà còn là cuộc cạnh tranh về sức mạnh, ảnh hưởng và vị thế toàn cầu trong thế kỷ 21. Câu hỏi lớn vẫn còn bỏ ngỏ: ai sẽ là người vượt lên cuối cùng?
