Hơn 11,4 triệu người sử dụng điện thoại Android tại Venezuela đã nhận được cảnh báo động đất chỉ vài giây trước khi hai trận địa chấn mạnh xảy ra vào ngày 25/6, nhờ hệ thống Google Earthquake Alerts của Google. Hệ thống này tận dụng dữ liệu từ hơn 2 tỷ điện thoại Android trên toàn cầu, vốn được tích hợp cảm biến gia tốc (accelerometer) để phát hiện rung động địa chấn.
Hệ thống hoạt động như thế nào?
Khi một trận động đất xảy ra, nó tạo ra hai loại sóng địa chấn lan truyền với tốc độ khác nhau. Sóng sơ cấp (P-wave) truyền với tốc độ khoảng 6,4 km/giây, có cường độ yếu hơn và ít gây thiệt hại. Sóng thứ cấp (S-wave) chỉ truyền bằng khoảng một nửa tốc độ sóng P nhưng tạo ra rung lắc mạnh, là nguyên nhân chính gây đổ sập công trình.
Ngay khi sóng P bắt đầu lan truyền từ tâm chấn, các điện thoại Android ở trạng thái đứng yên – như đặt trên bàn hoặc trong túi xách dưới sàn – sẽ ghi nhận rung động bất thường qua cảm biến gia tốc. Thiết bị tự động gửi dữ liệu về máy chủ Google, nơi hệ thống tổng hợp thông tin từ hàng nghìn, thậm chí hàng triệu điện thoại để xác định xem có động đất hay không. Theo Google, điện thoại phải ở trạng thái cố định để phân biệt rung động địa chấn với chuyển động do con người tạo ra.
Phát hiện động đất Venezuela chỉ sau 6 giây
Theo Marc Stogaitis, kỹ sư trưởng phụ trách hệ thống cảnh báo động đất của Google, hai trận động đất tại Venezuela xảy ra ngay bên dưới khu vực đông dân cư. Chỉ sau 3 giây, các điện thoại Android đã ghi nhận sóng P của trận động đất đầu tiên. Đến giây thứ 6, hệ thống xác định đây là một trận động đất và bắt đầu phát đi những cảnh báo đầu tiên.
Ông Stogaitis cho biết hệ thống luôn xử lý dữ liệu theo thời gian thực. Khi có thêm thông tin, Google liên tục cập nhật cường độ, vị trí, thời điểm và phạm vi cảnh báo. Trong trường hợp Venezuela, khi cường độ động đất tăng lên, khu vực nhận cảnh báo cũng được mở rộng. Chỉ vài giây sau trận động đất đầu tiên, một trận động đất mạnh hơn xảy ra và hệ thống lập tức phát thêm cảnh báo mới. "Khi sóng địa chấn từ hai trận động đất chồng lấn lên nhau, hệ thống đã coi đây là một sự kiện địa chấn quy mô lớn duy nhất để cảnh báo những người chịu ảnh hưởng của cả hai trận động đất", ông Stogaitis giải thích.
Thời gian cảnh báo phụ thuộc vào khoảng cách tới tâm chấn
Theo Google, khoảng cách tới tâm chấn quyết định thời gian người dân nhận được cảnh báo. Những người ở càng xa khu vực xảy ra động đất sẽ có nhiều thời gian hơn để chuẩn bị trước khi rung lắc xuất hiện. Ngược lại, những người ở rất gần tâm chấn thường chỉ nhận được cảnh báo khi mặt đất đã bắt đầu rung chuyển, do sóng địa chấn truyền đi gần như đồng thời với tín hiệu cảnh báo. Tùy khoảng cách, người dùng có thể nhận được cảnh báo trước từ vài giây đến gần hai phút.
Google chỉ phát cảnh báo đối với các trận động đất có độ lớn từ 4,5 trở lên. Tùy theo cường độ rung lắc dự kiến tại từng khu vực, người dùng nhận được ba cấp độ cảnh báo. Mức nghiêm trọng nhất phát âm thanh lớn cùng thông điệp khẩn cấp yêu cầu tìm nơi trú ẩn. Cấp độ tiếp theo dùng âm báo nhắc chuẩn bị ứng phó, trong khi cấp thấp nhất chỉ khuyến cáo nâng cao cảnh giác.
Hai trận động đất mạnh nhất kể từ năm 1900
Hai trận động đất tại Venezuela đều rất mạnh, lần lượt đạt 7,2 và 7,5 độ richter, trong đó trận thứ hai được đánh giá là mạnh nhất tại nước này kể từ năm 1900. Google cho biết toàn bộ các cấp độ cảnh báo đã được kích hoạt. Riêng cảnh báo khẩn cấp nhất – mang tên "Take Action" – đã được gửi tới gần 1,4 triệu người ở những khu vực chịu rung lắc mạnh nhất.
Giới chức Venezuela cho biết đã có ít nhất 164 người thiệt mạng và 700 người bị thương. Dù vậy, theo Google, vẫn còn quá sớm để khẳng định những cảnh báo này đã cứu được bao nhiêu người. Tuy nhiên, chỉ vài giây chuẩn bị cũng đủ giúp nhiều người kịp tìm nơi trú ẩn hoặc thực hiện khuyến cáo phòng tránh động đất phổ biến: "Nằm xuống, tìm nơi che chắn và bám chắc" (Drop, Cover and Hold On).
Trải nghiệm của người dân
Ông Jose Flores, khi đang lái xe cùng gia đình đi xem phim Toy Story 5 tại thủ đô Caracas hôm 25/6, bất ngờ nghe thấy âm thanh cảnh báo động đất từ điện thoại Android của vợ. Chỉ khoảng 6 giây sau, mặt đất bắt đầu rung chuyển dữ dội. Ban đầu, cả gia đình nghĩ chiếc xe chỉ đi qua đoạn đường xóc – điều vốn quen thuộc ở Venezuela. "Nhưng rồi nhìn thấy những cột đèn đường rung lắc dữ dội, chúng tôi mới nhận ra đây thực sự là một trận động đất", ông Flores kể. Sau trải nghiệm này, ông cho biết sẽ bình tĩnh và chủ động hơn nếu tiếp tục nhận được cảnh báo. "Đó thực sự là một tính năng rất hữu ích. Cảm giác như chiếc điện thoại đã 'biết trước' trận động đất sẽ xảy ra", ông nói.
Phạm vi hoạt động và tương lai
Google bắt đầu triển khai tính năng này từ năm 2021 tại New Zealand, Hy Lạp, Thổ Nhĩ Kỳ, Philippines và khu vực Trung Á, trước khi mở rộng lên 98 quốc gia vào năm 2023. Hiện khoảng 70% điện thoại thông minh trên toàn cầu sử dụng hệ điều hành Android. Theo một nghiên cứu năm 2025, hệ thống có thể hoạt động ở bất kỳ nơi nào có người dùng Android, kể cả những quốc gia chưa xây dựng hệ thống cảnh báo động đất quốc gia. Nhiều quốc gia như Nhật Bản, Mexico, Canada và Mỹ đã có hệ thống cảnh báo do chính phủ vận hành, dựa trên mạng lưới cảm biến địa chấn dưới lòng đất, gửi cảnh báo đến hầu hết điện thoại bất kể hệ điều hành.
