Dân quân anh hùng Lạng Sơn đánh trả quân xâm lược, bảo vệ hơn 400 dân tháng 2.1979
Trong những ngày tháng 2.1979, khi cuộc chiến tranh biên giới phía Bắc bùng nổ, Trung đội 1 dân quân xã Hồng Phong, tỉnh Lạng Sơn, dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Trần Trung, đã viết nên trang sử hào hùng với nhiệm vụ bảo vệ hơn 400 người dân thoát khỏi vòng vây của quân xâm lược. Câu chuyện này không chỉ là minh chứng cho tinh thần quả cảm của lực lượng dân quân địa phương mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết, sáng tạo trong chiến đấu.
Hành trình từ chiến trường miền Nam đến biên giới phía Bắc
Ông Trần Trung, sinh năm 1950, hiện đang sống tại thôn Còn Khoang, xã Hồng Phong, Lạng Sơn, là một cựu binh dày dạn kinh nghiệm. Năm 1968, ông nhập ngũ và được huấn luyện đặc công tại Hiệp Hòa, Hà Bắc (nay là Bắc Ninh). Đầu năm 1969, ông hành quân vào chiến trường miền Nam, chiến đấu trong đội hình Đại đội 3, Tiểu đoàn đặc công 28 thuộc Sư đoàn 7, hoạt động ở các địa bàn như Tây Ninh và Bình Long.
Sau ngày 30.4.1975, ông Trung được chuyển về Ban Chỉ huy Quân sự quận Gò Vấp, Thành phố Hồ Chí Minh, làm nhiệm vụ quân quản. Đến tháng 7.1977, ông phục viên với quân hàm thượng sĩ và trở về quê hương Lạng Sơn. Với kinh nghiệm chiến đấu phong phú, ông ngay lập tức được giao phụ trách công tác huấn luyện dân quân tự vệ tại địa phương.
Thành lập trung đội dân quân và chuẩn bị đối phó
Cuối năm 1977, tình hình biên giới phía Bắc trở nên căng thẳng, xã Hồng Phong quyết định thành lập Trung đội dân quân 1, gồm 3 tiểu đội với vũ khí chủ yếu là súng CKC và K44. Ông Trần Trung được bổ nhiệm làm trung đội trưởng, cùng cấp phó Hoàng Song Hà. Lực lượng này có nhiệm vụ huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu bảo vệ địa bàn.
Tháng 5.1978, khi làn sóng đồng bào người Hoa vượt biên gia tăng, ông Trung được giao dẫn 35 chiến sĩ ra cửa khẩu Hữu Nghị để phối hợp giữ gìn an ninh trật tự. Đồng thời, lãnh đạo xã đã lên kế hoạch sơ tán dân vào các hang đá an toàn, với sự lựa chọn kỹ lưỡng cho hang Khuổi Lù vì điều kiện thuận lợi và không liên quan đến mục tiêu quân sự.
Trận chiến ác liệt tại hang Khuổi Lù
Sáng ngày 17.2.1979, quân xâm lược vượt biên giới qua các mốc 15 - 16 Tân Thanh, điểm cao 386 và bản Nà Luộc, ồ ạt tiến vào thôn Song Áng. Xe tăng và bộ binh địch nhanh chóng chiếm các vị trí then chốt, bao vây cửa hang Khuổi Lù, nơi hơn 400 người dân đang trú ẩn.
Dưới sự chỉ huy của Trung đội trưởng Trần Trung, các tiểu đội dân quân đã chốt chặt tại các hốc đá trước cửa hang, sẵn sàng đánh trả. Địch liên tục mở các đợt tấn công với hỏa lực mạnh, bao gồm súng chống tăng B41, thuốc nổ và súng phun lửa, nhằm tiêu diệt lực lượng bảo vệ. Tuy nhiên, dân quân đã chiến đấu ngoan cường, khiến địch không thể áp sát.
Trong trận đánh này, trung đội chỉ có 2 người bị thương nhẹ. Để tăng cường lực lượng, ban chỉ huy đã huy động 20 nam giới từ số dân trong hang, được huấn luyện cấp tốc và trang bị vũ khí chiến lợi phẩm. Sự tham gia này đã góp phần quan trọng vào việc giữ vững trận địa.
Chiến thuật tấn công ban đêm và phá vỡ vòng vây
Nhận thấy lương thực cạn kiệt và tinh thần dân chúng sa sút, Trung đội trưởng Trần Trung quyết định áp dụng chiến thuật tấn công ban đêm, lợi dụng bóng tối để gây hoang mang cho địch. Các tổ chiến đấu, do ông Trung và các đồng đội như Âu Văn Phúc, Hoàng Văn Đình chỉ huy, đã bí mật tiếp cận các điểm tập trung của quân xâm lược, thực hiện các cuộc tập kích chớp nhoáng.
Chiến thuật này buộc địch phải thay đổi cách bố trí, không còn tập trung bao vây chặt cửa hang mà rút về các vị trí xa hơn, tạo điều kiện cho kế hoạch đưa dân thoát ly. Đêm 19.2.1979, sau khi tổ trinh sát xác nhận địch ở nguyên vị trí, Trung đội trưởng Trần Trung đã chỉ đạo việc sơ tán dân một cách có tổ chức.
Thành công đưa 432 người dân về vùng an toàn
Với sự phối hợp nhịp nhàng, dân quân đã chia dân thành từng nhóm nhỏ, mỗi người chỉ mang theo đồ đạc tối thiểu. Tổ đầu tiên do dân quân Nông Văn Đại dẫn dắt đã thành công bắt liên lạc với lực lượng bộ đội phía bên kia đường 1B, mở đường cho các nhóm còn lại. Đến khoảng 23 giờ đêm, toàn bộ đoàn người đã vượt qua vòng vây, an toàn đến xã Bình Trung.
5 giờ sáng ngày 20.2.1979, tất cả 432 người dân, từ cụ già 90 tuổi đến em bé mới 1 ngày tuổi, đã được đưa về vùng hậu cứ an toàn tại thôn Huỳnh Trung, xã Tân Thành, huyện Cao Lộc, tỉnh Lạng Sơn (nay là xã Tân Đoàn). Thành tích xuất sắc này đã giúp Trung đội 1 dân quân xã Hồng Phong được tặng danh hiệu đơn vị anh hùng lực lượng vũ trang vào ngày 20.12.1979.
Di sản và ký ức của những người anh hùng thầm lặng
Ngày nay, những chiến sĩ dân quân năm xưa, với tuổi đời từ 68 đến gần 80, vẫn sống giản dị tại thôn Còn Làng. Họ làm các công việc như thợ xây, chăn trâu, trồng rau, mà ít ai biết đến quá khứ hào hùng của mình. Đáng tiếc, nhiều kỷ vật như ảnh lưu niệm, giấy chứng nhận anh hùng đã bị thất lạc qua nhiều lần thay đổi hành chính.
Câu chuyện của Trung đội 1 dân quân xã Hồng Phong không chỉ là một phần lịch sử đau thương nhưng đầy tự hào của dân tộc, mà còn nhắc nhở về tinh thần chiến đấu kiên cường và sự hy sinh thầm lặng của những người lính dân quân địa phương. Họ mãi là biểu tượng của lòng yêu nước và trách nhiệm với cộng đồng trong những thời khắc khó khăn nhất.
