Từ ngày 1/7/2026, các quán cà phê mở nhạc phải đóng phí bản quyền theo Nghị định 134/2026/NĐ-CP. Quy định được đưa ra nhằm bảo vệ quyền lợi nhạc sĩ và nghệ sĩ, nhưng ít ai biết số tiền đó thực sự đi đâu và nhạc sĩ nhận được bao nhiêu phần.
Hai khoản phí, hai tổ chức khác nhau
Không có một quỹ bản quyền âm nhạc duy nhất. Chủ quán phải đóng phí cho hai đầu mối độc lập: Trung tâm Bảo vệ Quyền tác giả Âm nhạc Việt Nam (VCPMC) đại diện cho nhạc sĩ và tác giả; và Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Việt Nam (RIAV) đại diện cho nhà sản xuất bản ghi âm và người biểu diễn. Biểu phí áp dụng tương tự cho cả hai. Một quán cà phê 30 m² tại Hà Nội đóng khoảng 2,4 triệu đồng/năm cho VCPMC, và thêm 2,4 triệu cho RIAV, tổng cộng gần 5 triệu đồng mỗi năm nếu đóng đủ.
Sự tách biệt này phản ánh hai lớp quyền trong mỗi bài nhạc: quyền tác giả của người sáng tác giai điệu và lời, và quyền liên quan của người thể hiện cùng nhà sản xuất bản ghi. Quyền của nhạc sĩ và quyền của ca sĩ biểu diễn là hai thứ pháp lý hoàn toàn tách rời.
Tiền vào VCPMC rồi đi đâu?
VCPMC là tổ chức phi lợi nhuận, thành lập năm 2002, là tổ chức quản lý tập thể quyền tác giả âm nhạc duy nhất tại Việt Nam và là thành viên của CISAC. Sau khi thu phí, VCPMC trích lại một phần để chi phí vận hành. Theo VCPMC, tỷ lệ hành chính phí dao động 5–25% tùy lĩnh vực, phần còn lại 75–95% phân phối cho tác giả. Nghị định 134 quy định mức trần: tối đa 40% trong 5 năm đầu, không quá 30% trong 5 năm tiếp theo, và từ 10 năm trở lên là 25%. VCPMC đã hoạt động hơn 20 năm, nên mức trần áp dụng là 25%. Khoản còn lại phân phối cho tác giả theo từng quý, kèm bảng kê chi tiết tên tác phẩm, đơn vị sử dụng và số tiền.
Năm 2023, VCPMC thu hơn 344 tỷ đồng và phân phối hơn 305 tỷ đồng cho các chủ sở hữu quyền tác giả, tăng 90% so với năm 2022. Năm 2025, tổng thu vượt 424 tỷ đồng, tổng phân phối đạt gần 269 tỷ đồng. Nhạc sĩ nhận cao nhất trong năm là 4 tỷ đồng, và có 9 người nhận từ 2,5 đến 3 tỷ đồng.
Tiền nhạc quốc tế: phức tạp hơn nhiều
Với các bài nhạc nước ngoài chiếm phần lớn playlist tại nhiều quán cà phê, luồng tiền phức tạp hơn. VCPMC phải thông qua thỏa thuận song phương với các tổ chức bản quyền tương đương ở nước ngoài như ASCAP và BMI của Mỹ hay PRS của Anh. Tính đến tháng 8/2024, VCPMC đã ký hợp đồng song phương với 88 tổ chức bảo vệ quyền tác giả âm nhạc trên thế giới, có phạm vi ở 227 quốc gia và vùng lãnh thổ.
Nếu một bài nhạc thuộc về tổ chức chưa có thỏa thuận song phương, tiền thu được sẽ tạm giữ trong tài khoản chờ, chưa thể chuyển đến chủ sở hữu thực sự. Nghị định 134 yêu cầu khoản tiền này phải được lưu riêng trong tài khoản tách biệt, nhưng không quy định thời hạn tối đa cho tình trạng treo.
Vẫn còn câu hỏi chưa có lời giải
Dù khung pháp lý rõ ràng hơn, một số điểm thực tế vẫn còn mờ. Thứ nhất, chi phí vận hành của các tổ chức quản lý tập thể phải được ghi nhận trong báo cáo quyết toán sau khi có xác nhận của cơ quan kiểm toán độc lập, nhưng báo cáo kiểm toán chưa được công bố rộng rãi dễ tiếp cận.
Thứ hai, RIAV chỉ quản lý một phần bản ghi trên thị trường, không phải toàn bộ. Phần còn lại chưa có tổ chức nào đứng ra thu và phân phối, nghĩa là tiền đóng cho RIAV chỉ bao phủ một phần kho nhạc chủ quán phát.
Thứ ba là nhạc AI. Nghị định 134 xác định nhạc hoàn toàn do AI tạo ra không được bảo hộ quyền tác giả, nhưng chưa trả lời: nếu chủ quán phát nhạc AI thay nhạc có tác giả, họ có còn phải đóng phí không? Khoảng xám pháp lý này nhiều khả năng sẽ trở thành điểm tranh luận trong thời gian tới.
Câu chuyện bản quyền âm nhạc không chỉ là ai đóng tiền cho ai, mà là độ minh bạch của hệ thống trung gian giữa người tạo ra âm nhạc và người thưởng thức trong không gian thương mại. Hệ thống đang được củng cố về mặt pháp lý, nhưng niềm tin thực sự sẽ đến khi các con số thu–chi dễ kiểm chứng hơn.
