Chiều 27/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về định hướng xây dựng Dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất). Dự án được xây dựng trên cơ sở sáp nhập Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công, nhằm khắc phục những bất cập kéo dài trong quản lý tài chính công.
Mục tiêu hợp nhất: Giảm chi phí, nâng cao hiệu quả
Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, việc tồn tại đồng thời hai luật dẫn đến sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự thời gian giữa quy trình dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công. Điều này gây ra trùng lặp trong quy trình và thủ tục quản lý đầu tư công, làm tăng chi phí hành chính. Theo ông Tuấn, việc hợp nhất là cần thiết để xây dựng một cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất, giúp giảm tối đa trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí cho các cấp, các ngành. Qua đó, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả nguồn lực ngân sách nhà nước phục vụ mục tiêu tăng trưởng.
Một trong những nội dung quan trọng của dự thảo là hợp nhất kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với kế hoạch đầu tư công. Cụ thể, dự thảo đề xuất hợp nhất kế hoạch đầu tư công trung hạn và kế hoạch tài chính 5 năm, đồng thời hợp nhất kế hoạch đầu tư công hàng năm vào dự toán ngân sách nhà nước. Điều này giúp đồng bộ hóa các kế hoạch, tránh tình trạng chồng chéo và tăng tính linh hoạt trong điều hành.
Mở rộng dư địa ứng phó khẩn cấp
Nhằm tăng cường khả năng ứng phó với các tình huống khẩn cấp, dự thảo luật dự kiến bổ sung một số chính sách mới về phân bổ và sử dụng nguồn dự phòng ngân sách nhà nước. Theo Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn, các chính sách này sẽ giúp chính quyền linh hoạt hơn trong việc điều chỉnh ngân sách khi cần thiết, mà không phải chờ đợi các thủ tục kéo dài.
Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, cơ quan thẩm tra cơ bản nhất trí với việc tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm và kế hoạch tài chính 5 năm. Tuy nhiên, nhiều định hướng lớn về phân cấp, phân quyền vẫn còn các luồng ý kiến khác nhau. Đáng chú ý, liên quan đến quyền phân bổ nguồn dự phòng chung vốn ngân sách trung ương, dự thảo luật đề xuất sau khi Quốc hội quyết định, Chính phủ sẽ quyết định phân bổ nguồn này trong kế hoạch đầu tư công 5 năm, thay cho thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội theo quy định hiện hành.
Tranh luận về thẩm quyền phân bổ
Về vấn đề này, đa số ý kiến trong cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục giữ thẩm quyền của Ủy ban Thường vụ Quốc hội. Lý do là nhằm đảm bảo hài hòa giữa yêu cầu chủ động, linh hoạt trong điều hành với cơ chế kiểm soát, bảo đảm an ninh tài chính quốc gia và giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô. Đối với thẩm quyền phân bổ chi tiết kế hoạch đầu tư công sử dụng nguồn ngân sách địa phương, dự thảo đưa ra hai phương án: HĐND quyết định chi tiết (phương án 1) hoặc HĐND chỉ quyết định tổng mức, giao cho UBND phân bổ chi tiết (phương án 2). Ông Phan Văn Mãi cho hay, đa số ý kiến cho rằng đây là nội dung quan trọng liên quan đến việc phân định thẩm quyền giữa cơ quan dân cử và cơ quan hành chính, cần đánh giá kỹ tác động của từng phương án, bảo đảm phù hợp với chức năng, thẩm quyền của HĐND và yêu cầu tăng cường phân cấp, phân quyền.
Chủ tịch Quốc hội: Không để 'đường chờ xe' hay 'xe chờ đường'
Phát biểu tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, việc hợp nhất hai luật là bước đột phá quan trọng để khắc phục tình trạng 'vốn chờ dự án' hoặc 'dự án chờ vốn', từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực quốc gia. Ông dẫn chứng thực tế từ các tuyến cao tốc Trung Lương - Mỹ Thuận, Mỹ Thuận - Cần Thơ và Cần Thơ - Cà Mau, mỗi bên chỉ có hai làn xe. Khi xảy ra sự cố, không có đường tránh, và có những tuyến sau một thời gian ngắn đưa vào vận hành đã phải dừng để nâng cấp. Từ đó, Chủ tịch Quốc hội yêu cầu đầu tư phải được tính toán kỹ, bảo đảm hiệu quả lâu dài, tránh lãng phí ngân sách.
Chủ tịch Quốc hội cũng khẳng định việc hợp nhất không đơn thuần là phép cộng cơ học giữa hai văn bản pháp luật, mà phải là sự hợp nhất về tư duy quản trị, quy trình quản lý và trách nhiệm đối với toàn bộ nguồn lực tài chính công của quốc gia. Ông nêu rõ: 'Nguồn lực quốc gia có hạn, yêu cầu phát triển rất lớn, vì vậy từng đồng ngân sách phải được phân bổ đúng chỗ, sử dụng đúng mục đích, đồng thời tạo ra giá trị cao nhất cho đất nước và nhân dân.'
Chủ tịch Quốc hội yêu cầu dự án luật phải tạo bước chuyển căn bản trong quản trị tài chính công, hướng tới thống nhất trong quản lý, đơn giản hóa thủ tục, nâng cao hiệu quả, đồng thời phân cấp, phân quyền phải đi đôi với xác định rõ trách nhiệm. Ông cũng thông tin về việc tổ chức Kỳ họp không thường lệ của Quốc hội khóa XVI nhằm xử lý ngay những vấn đề cấp bách, còn ách tắc, giảm áp lực cho kỳ họp cuối năm. Với những định hướng rõ ràng và sự chỉ đạo quyết liệt, việc hợp nhất hai luật hứa hẹn sẽ mang lại sự thay đổi tích cực trong quản lý ngân sách và đầu tư công tại Việt Nam.
