Việt Nam khẳng định quan điểm kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ, đồng thời mong muốn Hoa Kỳ có đánh giá khách quan, đầy đủ và cân bằng hơn về những nỗ lực cải cách và thực thi trong thời gian qua. Tuy nhiên, ngay sau đó, một số đối tượng cực đoan, thiếu thiện chí đã lợi dụng vấn đề này để lan truyền thông tin sai lệch, vu khống, bôi nhọ môi trường đầu tư cũng như những cam kết hội nhập nghiêm túc của Việt Nam.
Quyết tâm chính trị cao trong bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ
Thực tế cho thấy, Việt Nam đang thể hiện quyết tâm chính trị cao trong việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, lĩnh vực được coi là trụ cột then chốt cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Tại họp báo thường kỳ chiều 14/5, người Phát ngôn Bộ Ngoại giao Phạm Thu Hằng khẳng định: “Quan điểm của Việt Nam là kiên quyết xử lý nghiêm mọi hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và sẽ tiếp tục tăng cường công tác bảo hộ, thực thi quyền sở hữu trí tuệ”. Đây là cam kết hành động cụ thể, được thể hiện nhất quán qua hệ thống pháp luật ngày càng hoàn thiện và những biện pháp thực thi quyết liệt.
Hệ thống pháp luật ngày càng đồng bộ và hiện đại
Từ Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005 đến các lần sửa đổi, bổ sung, mới đây là Luật sửa đổi, bổ sung năm 2025, khung pháp lý của Việt Nam đã và đang được xây dựng ngày càng đồng bộ, hiện đại, phù hợp với thực tiễn phát triển trong nước cũng như các tiêu chuẩn cao trong các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA. Những quy định của pháp luật đã làm rõ trách nhiệm pháp lý của các nền tảng số và doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trung gian trong việc rà soát, ngăn chặn, gỡ bỏ kịp thời nội dung vi phạm, rút ngắn thời gian xử lý; cơ chế xử phạt được siết chặt hơn, nhất là trên môi trường mạng, nơi vi phạm diễn ra phổ biến và phức tạp nhất hiện nay. Đáng chú ý, luật mới công nhận quyền sở hữu trí tuệ là một loại tài sản trí tuệ có thể định giá, chuyển nhượng, thế chấp, góp phần mở ra không gian kinh tế rộng lớn cho hoạt động sáng tạo. Đây thực sự là bước tiến quan trọng, phản ánh quyết tâm của Đảng và Nhà nước trong việc xây dựng một hệ sinh thái, ở đó đổi mới sáng tạo được khuyến khích và bảo vệ nghiêm ngặt, trở thành động lực thực sự cho tăng trưởng.
Ghi nhận từ cộng đồng quốc tế
Những nỗ lực không ngừng của Việt Nam đã được cộng đồng quốc tế ghi nhận. Theo Báo cáo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu (GII) 2025 của Tổ chức Sở hữu trí tuệ thế giới (WIPO), Việt Nam đạt xếp hạng 44/139 quốc gia và nền kinh tế về chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, thuộc nhóm các nước có kết quả tích cực trong ASEAN về lĩnh vực này. WIPO đánh giá cao Việt Nam như một hình mẫu điển hình sử dụng sở hữu trí tuệ làm đòn bẩy phát triển, quốc gia đang dẫn đầu thế giới về một số chỉ số quan trọng như nhập khẩu công nghệ cao, xuất khẩu công nghệ cao và tỷ trọng xuất khẩu hàng hóa sáng tạo.
Cơ chế mới về quản lý, bảo vệ và thẩm định quyền sở hữu trí tuệ
Thời gian qua, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo cụ thể, quyết liệt về vấn đề này. Chỉ thị số 02/CT-TTg ngày 30/1/2026 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường thực thi quyền sở hữu trí tuệ đã đề ra hàng loạt nhiệm vụ trọng tâm, nổi bật là triển khai đề án chống hàng giả, hàng nhái và bảo vệ người tiêu dùng trên môi trường thương mại điện tử. Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5/5/2026 của Thủ tướng yêu cầu tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý vi phạm, đồng thời phát động đợt cao điểm toàn quốc từ ngày 7-30/5/2026. Công điện nhấn mạnh tinh thần “không có vùng cấm, không có ngoại lệ”, đòi hỏi sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý nghiêm minh các vụ việc xâm phạm, nhất là trong lĩnh vực sở hữu công nghiệp, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu, phấn đấu tăng ít nhất 20% số vụ việc được xử lý so với cùng kỳ năm 2025. Ngay sau khi Công điện được ban hành, các bộ, ngành và địa phương đã nhanh chóng thành lập tổ công tác liên ngành, triển khai kiểm tra, giám sát mạnh mẽ.
Kết quả tích cực trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ
Trước đó, năm 2025, công tác thực thi quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam đã đạt những kết quả tích cực. Lực lượng quản lý thị trường đã xử lý hơn 3.300 vụ trên thị trường truyền thống và gần 600 vụ trên môi trường số; hơn 1.200 trang web cung cấp nội dung vi phạm bản quyền bị ngăn chặn hoặc gỡ bỏ. Hải quan phát hiện và xử lý nhiều vụ việc hàng giả có giá trị lớn. Số vụ án hình sự về lĩnh vực này cũng tăng so với năm trước. Các nền tảng thương mại điện tử lớn như Shopee, Lazada, TikTok Shop đã phối hợp chặt chẽ và trách nhiệm hơn với cơ quan chức năng Việt Nam.
Xây dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo
Bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ không dừng lại ở phát hiện và xử phạt. Vấn đề quan trọng và mang tính chiến lược lâu dài là xây dựng văn hóa tôn trọng sáng tạo ngay từ gốc rễ, trở thành nhận thức và trách nhiệm của toàn xã hội. Nội dung về sở hữu trí tuệ đã được tích hợp vào chương trình giáo dục tại các trường đại học, giúp thế hệ trẻ nhận thức sâu sắc hơn về giá trị của sáng tạo và trách nhiệm pháp lý của mỗi cá nhân. Nhà nước cũng có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) đăng ký bảo hộ thương hiệu quốc tế như hỗ trợ tài chính, tư vấn pháp lý, và hướng dẫn đăng ký qua Hệ thống Madrid nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và bảo vệ thương hiệu khi vươn ra thị trường nước ngoài.
Thách thức và hợp tác quốc tế
Dĩ nhiên, thách thức vẫn còn đó, nhất là tình trạng vi phạm bản quyền trực tuyến và hàng giả trên các nền tảng số. Vấn đề này mang tính toàn cầu, do đó cần sự kiên trì, phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và toàn xã hội trong một quá trình lâu dài, bền bỉ. Những nỗ lực cải cách hành chính mạnh mẽ và quyết tâm chính trị cao của Việt Nam trong thực thi quyền sở hữu trí tuệ là không thể phủ nhận. Việc một số tổ chức, cá nhân cực đoan cố tình phóng đại những hạn chế, quy chụp nguyên nhân từ chế độ chính trị, xuyên tạc môi trường đầu tư tại Việt Nam là thiếu khách quan, phiến diện và không phản ánh đúng thực tế.
Từ tính thực tiễn, toàn diện của vấn đề, Việt Nam đề nghị phía Hoa Kỳ có đánh giá khách quan, cân bằng về những nỗ lực và kết quả của Việt Nam trong lĩnh vực bảo hộ và thực thi quyền sở hữu trí tuệ. Việt Nam luôn sẵn sàng chia sẻ thông tin, đối thoại xây dựng để xử lý thỏa đáng những khác biệt, góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh minh bạch, lành mạnh tại Việt Nam, qua đó thúc đẩy quan hệ hợp tác với các đối tác quốc tế, trong đó có Hoa Kỳ, ngày càng sâu sắc và bền vững.
