Sáng 3/8, tại Nhà Quốc hội, Quốc hội khóa XVI tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ nhất bằng phiên làm việc tại hội trường nghe Tờ trình và Báo cáo thẩm tra Dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi).
Mục tiêu sửa đổi Luật
Theo Tờ trình do Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng trình bày, việc sửa đổi Luật nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về đổi mới công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo luật được xây dựng phù hợp với mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền địa phương hai cấp hiện nay, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số, bảo đảm sự đồng bộ, tính thống nhất trong hệ thống pháp luật.
Dự thảo Luật gồm 5 chương, 39 điều, quy định về quyền, nghĩa vụ, nội dung, hình thức, trách nhiệm quản lý nhà nước, trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong phổ biến, giáo dục pháp luật và truyền thông chính sách. Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng nhấn mạnh, những quy định này góp phần khắc phục các hạn chế, bất cập phát sinh trong thực tiễn thi hành luật hiện hành.
Bổ sung trách nhiệm cho nhiều cơ quan, tổ chức
Dự thảo Luật bổ sung trách nhiệm của nhiều cơ quan, tổ chức trong công tác phổ biến, giáo dục pháp luật. Cụ thể, cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đề xuất ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cơ quan của Quốc hội và cơ quan báo chí sẽ phải thực hiện các trách nhiệm được quy định rõ hơn.
Người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ, Chủ tịch Ủy ban nhân dân các cấp được xác định là người chịu trách nhiệm lãnh đạo, chỉ đạo công tác này tại cơ quan, địa phương mình. Ngoài ra, tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, dịch vụ có liên quan pháp lý, cơ quan thi hành án hình sự, người sử dụng lao động, luật sư, luật gia cũng được bổ sung trách nhiệm tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật.
Dự thảo kế thừa và hoàn thiện quy định về trách nhiệm của các bộ, cơ quan ngang bộ, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân, Kiểm toán nhà nước, chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các tổ chức đoàn thể nhằm huy động cả hệ thống chính trị tham gia.
Nhóm đối tượng đặc thù được mở rộng
Một điểm mới đáng chú ý là dự thảo Luật bổ sung một số nhóm đối tượng đặc thù cần được ưu tiên trong phổ biến, giáo dục pháp luật. Đó là người thuộc hộ nghèo, người thuộc hộ cận nghèo; người cao tuổi; người bị phạt cải tạo không giam giữ; người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng.
Đối với người lao động, dự thảo kế thừa, có điều chỉnh phù hợp thực tế, ưu tiên cho người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất và người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng. Các chính sách, trách nhiệm trong phổ biến, giáo dục pháp luật cho nhóm đối tượng đặc thù được quy định rõ hơn, kèm theo cơ chế ưu tiên nguồn lực tương xứng để thể chế hóa Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị. Chính phủ sẽ được giao quy định chi tiết.
Giáo dục pháp luật trong nhà trường và truyền thông chính sách
Dự thảo Luật hoàn thiện quy định về giáo dục pháp luật trong các cơ sở giáo dục thuộc hệ thống giáo dục quốc dân. Các cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp có trách nhiệm đưa nội dung trang bị kiến thức pháp luật có liên quan đến ngành, nghề đào tạo để tổ chức giảng dạy. Đồng thời, dự thảo bổ sung các quy định về mục đích, nội dung, hình thức, trách nhiệm truyền thông chính sách.
Đáng chú ý, dự thảo quy định các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật mới gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội, trí tuệ nhân tạo. Điều này nhằm tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia.
Quy định về báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật cũng được sửa theo hướng bảo đảm thuận tiện trong lựa chọn, tham gia phổ biến, giáo dục pháp luật. Dự thảo bổ sung quy định về bồi dưỡng pháp luật cho công chức, viên chức để thể chế hóa chủ trương nêu tại Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Ý kiến thẩm tra về Hội đồng phối hợp cấp xã
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu trình bày Báo cáo thẩm tra, tán thành với sự cần thiết và mục đích xây dựng Luật. Ông cơ bản nhất trí với phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án luật, nhưng cho biết vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục hoàn thiện.
Liên quan đến Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật, nhiều ý kiến trong Ủy ban đề nghị quy định khoản 4 theo hướng Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp xã quyết định thành lập Hội đồng theo quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh thay vì theo hướng dẫn như dự thảo. Việc này nhằm tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch, phù hợp với Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Một số ý kiến khác đề nghị quy định cứng việc thành lập Hội đồng tại cấp xã, bởi đây là cấp chính quyền gần dân nhất và quy mô xã sau sắp xếp lớn hơn.
Về đối tượng đặc thù, đa số ý kiến trong Ủy ban nhất trí với quy định của dự thảo. Tuy nhiên, có ý kiến đề nghị làm rõ tiêu chí, nguyên tắc xác định thế nào là “khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật” để giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm minh bạch, thống nhất trong tổ chức thực hiện.
Về truyền thông chính sách, Ủy ban đề nghị quy định rõ hơn nguyên tắc, yêu cầu đối với hoạt động này để tránh tác động của dư luận đến quá trình xem xét, quyết định của cơ quan phê duyệt chính sách hoặc cơ quan ban hành văn bản quy phạm pháp luật. Đồng thời, cần bảo đảm không trùng lặp với việc lấy ý kiến đối với dự án, dự thảo văn bản trong quá trình xây dựng pháp luật, tránh lãng phí nguồn lực.
