Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, đã trình bày tờ trình dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) tại Phiên khai mạc Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, sáng 3/8. Theo tờ trình, dự thảo Luật gồm 5 chương, 39 điều, tập trung thể chế hóa chủ trương của Đảng về tăng cường công tác phổ biến, giáo dục pháp luật gắn với chuyển đổi số.
Đáng chú ý, dự thảo bổ sung trách nhiệm của cơ quan chủ trì soạn thảo văn bản quy phạm pháp luật, cơ quan quản lý nhà nước, cơ quan đề xuất ký kết điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế, cơ quan của Quốc hội và cơ quan báo chí. Dự thảo cũng quy định rõ trách nhiệm của người đứng đầu các bộ, cơ quan ngang bộ, Chủ tịch UBND các cấp trong lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện công tác này. Bên cạnh đó, trách nhiệm của tổ chức cung cấp dịch vụ pháp lý, dịch vụ có liên quan đến pháp lý, cơ quan thi hành án hình sự, người sử dụng lao động, luật sư, luật gia cũng được bổ sung.
Hội đồng phối hợp và các đối tượng đặc thù
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo kế thừa quy định về Hội đồng phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật ở Trung ương và cấp tỉnh; đồng thời giao người đứng đầu bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan, tổ chức ở Trung ương và Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng khi cần thiết. Việc này nhằm đáp ứng yêu cầu thực tiễn và tạo cơ sở pháp lý cho việc nâng cao hiệu quả công tác.
Đối với nhóm đối tượng đặc thù, dự thảo kế thừa, điều chỉnh các nhóm hiện hành và bổ sung người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người cao tuổi; người bị phạt cải tạo không giam giữ; người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng. Người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất và người có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng được ưu tiên, cùng với các chính sách, trách nhiệm được quy định rõ hơn. Dự thảo cũng ghi nhận việc ưu tiên nguồn lực tương xứng cho các đối tượng này, thể chế hóa Nghị quyết số 66-NQ/TW của Bộ Chính trị và giao Chính phủ quy định chi tiết.
Ứng dụng công nghệ số, truyền thông chính sách và giáo dục pháp luật trong nhà trường
Một điểm mới của dự thảo là bổ sung quy định về truyền thông chính sách, bao gồm mục đích, nội dung, hình thức và trách nhiệm thực hiện. Các phương thức phổ biến, giáo dục pháp luật hiện đại gắn với ứng dụng công nghệ số, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo được đưa vào dự thảo nhằm giúp người dân, doanh nghiệp tiếp cận pháp luật thuận lợi hơn.
Về giáo dục pháp luật trong hệ thống giáo dục quốc dân, dự thảo hoàn thiện quy định hiện hành, trong đó nêu rõ trách nhiệm của cơ sở giáo dục đại học, cơ sở giáo dục nghề nghiệp trong việc đưa nội dung trang bị kiến thức pháp luật liên quan đến ngành, nghề đào tạo vào chương trình giảng dạy. Dự thảo cũng bổ sung quy định về báo cáo viên pháp luật, tuyên truyền viên pháp luật theo hướng thuận tiện, cùng với quy định về bồi dưỡng pháp luật cho công chức, viên chức nhằm thể chế hóa Nghị quyết Đại hội toàn quốc lần thứ XIV của Đảng.
Thẩm tra dự án Luật: Cần làm rõ tiêu chí xác định đối tượng đặc thù
Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, Ủy ban tán thành sự cần thiết, mục đích xây dựng Luật và cơ bản tán thành phạm vi sửa đổi, bổ sung của dự án. Tuy nhiên, về Hội đồng phối hợp, nhiều ý kiến đề nghị quy định Chủ tịch UBND cấp xã quyết định thành lập Hội đồng theo “quy định của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh” thay vì “hướng dẫn của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh” như dự thảo, để bảo đảm cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch. Một số ý kiến khác muốn quy định “cứng” việc thành lập Hội đồng ở cấp xã vì đây là cấp chính quyền gần dân nhất và sau sắp xếp có quy mô lớn.
Đối với đối tượng đặc thù, đa số ý kiến trong Ủy ban Pháp luật và Tư pháp nhất trí với dự thảo. Dù vậy, có ý kiến đề nghị làm rõ hơn tiêu chí, nguyên tắc xác định thế nào là “khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật” để giao Chính phủ quy định chi tiết, bảo đảm tính minh bạch, thống nhất. Quan điểm khác cho rằng luật chỉ nên quy định tiêu chí, nguyên tắc và để Chính phủ xác định cụ thể nhóm đối tượng đặc thù nhằm kịp thời, phù hợp thực tế.
Danh sách đối tượng đặc thù theo Điều 16 dự thảo
Theo Điều 16 của dự thảo Luật, các đối tượng đặc thù gồm:
- Người dân tộc thiểu số; người dân cư trú ở vùng có điều kiện kinh tế – xã hội đặc biệt khó khăn;
- Người lao động trong khu công nghiệp, khu chế xuất; người lao động có mức lương bằng mức lương tối thiểu vùng;
- Người bị bạo lực, người có hành vi bạo lực trong vụ việc bạo lực gia đình, bạo lực học đường hoặc bạo lực khác; nạn nhân của hành vi mua bán người;
- Người khuyết tật; người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; người cao tuổi;
- Người đang chấp hành hình phạt tù, người bị phạt tù được hưởng án treo, người bị phạt cải tạo không giam giữ, người chấp hành xong hình phạt tù đang tái hòa nhập cộng đồng; người đang bị áp dụng biện pháp xử lý hành chính;
- Đối tượng khác có khó khăn, hạn chế trong tiếp cận pháp luật do Chính phủ quy định.
Tờ trình và báo cáo thẩm tra nêu trên sẽ là cơ sở để Quốc hội xem xét, cho ý kiến về dự án Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật (sửa đổi) trong kỳ họp.
