Giao tranh giữa Mỹ và Iran tiếp tục leo thang khi quân đội Mỹ ngày 1.6 thông báo đã tiến hành không kích các mục tiêu quân sự của Iran trong hai ngày 30 và 31.5. Động thái này diễn ra sau khi Tehran bị cáo buộc bắn hạ một máy bay không người lái (UAV) MQ-1 của Mỹ đang hoạt động trên vùng biển quốc tế.
Mỹ không kích, Iran trả đũa
Theo Reuters, Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết các máy bay chiến đấu Mỹ đã thực hiện những cuộc "tấn công tự vệ" nhằm vào các địa điểm quanh thành phố Geruk và trên đảo Qeshm của Iran. Đợt không kích đã phá hủy một hệ thống phòng không, một trạm kiểm soát mặt đất và hai UAV tấn công một chiều mà Washington cho là mối đe dọa rõ ràng đối với tàu thuyền qua lại trong khu vực.
Iran ngay sau đó tuyên bố đã đáp trả bằng các đòn tấn công nhắm vào những vị trí ở Kuwait, nơi Tehran cáo buộc là điểm xuất phát các cuộc tấn công của Mỹ. Hãng thông tấn KUNA (Kuwait) đưa tin còi báo động không kích vang lên tại nhiều khu vực, trong khi quân đội Kuwait cho biết hệ thống phòng không nước này đã đánh chặn các tên lửa và UAV đang bay tới. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei ngày 1.6 chỉ trích các cuộc không kích của Mỹ là "hành động gây hấn", đồng thời khẳng định Iran có quyền trả đũa nhằm vào những "căn cứ và tài sản" trong khu vực được sử dụng để tấn công nước này.
Từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 7.4, Mỹ và Iran đã nhiều lần trao đổi các đòn đáp trả lẻ tẻ, khiến ranh giới giữa "ngừng bắn" và "giao tranh hạn chế" ngày càng mờ nhạt. Nguy cơ leo thang càng lớn khi Iran vẫn kiểm soát chặt eo biển Hormuz và Mỹ tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran, gây gián đoạn nghiêm trọng vận tải qua khu vực và đẩy giá dầu ngày 1.6 tăng hơn 3%.
Vòng xoáy thiếu lòng tin
Những cuộc giao tranh mới nhất khiến tiến trình ngoại giao giữa Mỹ và Iran càng thêm mong manh. Các vòng đàm phán trước đó từng đổ vỡ sau các đòn tấn công của Mỹ và Israel, khiến Iran nghi ngờ liệu Washington có thực sự muốn một lối thoát ngoại giao hay không. Ngày 1.6, Chủ tịch Quốc hội Iran kiêm trưởng đoàn đàm phán Mohammad Bagher Ghalibaf cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn, không chỉ vì các đợt không kích mà còn do tiếp tục phong tỏa các cảng của Iran và không kiềm chế được Israel trong các cuộc tấn công ở Li Băng. Trước đó, Iran được cho là đang sửa đổi dự thảo biên bản ghi nhớ nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ, sau khi chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump gửi lại một phiên bản cứng rắn hơn.
Tuy vậy, ông Trump ngày 1.6 viết trên mạng Truth Social rằng Tehran "thực sự muốn đạt được một thỏa thuận" và bất kỳ thỏa thuận nào cũng sẽ tốt cho Mỹ cùng các đồng minh. Theo báo The Guardian, chính quyền ông Trump hiện chịu sức ép lớn trong nước khi vừa cần mở lại tuyến hàng hải qua Hormuz và hạ giá nhiên liệu trước bầu cử quốc hội tháng 11, vừa phải tránh bị phe diều hâu cáo buộc nhượng bộ Iran.
Tạp chí Responsible Statecraft dẫn giới chuyên gia cho rằng Mỹ không nên cố đạt một thỏa thuận toàn diện lúc này, vì mỗi tín hiệu ngoại giao lại có thể kích hoạt sức ép từ phe chủ chiến, làm tăng nguy cơ leo thang. Giáo sư Vali Nasr về quan hệ quốc tế tại Đại học Johns Hopkins (Mỹ) cho rằng một tiến trình từng bước, chẳng hạn hai bên giảm các biện pháp phong tỏa hoặc Mỹ bắt đầu rút bớt lực lượng khỏi khu vực, có thể mở đường giảm căng thẳng ở Hormuz và tạo điều kiện cho các bước xây dựng lòng tin cho một thỏa thuận lớn hơn. Ngược lại, ông Trita Parsi, Phó chủ tịch Viện Quincy (Mỹ), nhận định một "thỏa thuận nhỏ" chỉ tạm hoãn khủng hoảng mà không giải quyết căn nguyên đối đầu Mỹ - Iran.
Thách thức từ mặt trận Li Băng
Căng thẳng tại Li Băng đang trở thành biến số trực tiếp trong tiến trình đàm phán Mỹ - Iran. Ngày 1.6, Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu chỉ thị quân đội tấn công các mục tiêu ở Dahiyeh (Beirut), với lý do Hezbollah liên tục vi phạm thỏa thuận ngừng bắn. Trước đó, Israel kiểm soát pháo đài Beaufort, đánh dấu cuộc tiến quân sâu nhất vào Li Băng trong hơn 26 năm. Động thái này khiến Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc dự kiến họp khẩn theo đề nghị của Pháp.
Những diễn biến nói trên tiếp tục làm lung lay thỏa thuận ngừng bắn mong manh do Mỹ làm trung gian, đồng thời gây thêm khó khăn cho những nỗ lực kéo dài thỏa thuận ngừng bắn giữa Mỹ - Iran. Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Baqaei ngày 1.6 nhấn mạnh lệnh ngừng bắn ở Li Băng là điều kiện thiết yếu cho bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột với Mỹ.
