Điều này không hề viển vông mà đã hiện hữu trên thực tế. Số liệu của Cục Hải quan cho biết, kim ngạch xuất khẩu đá quý, kim loại quý và sản phẩm năm 2019 đạt 2,1 tỉ USD, tăng 231,2% so với cùng kỳ năm 2018. Đến năm 2020 con số này tăng lên 2,6 tỉ USD. Việt Nam cũng sở hữu một lực lượng nghệ nhân kim hoàn đông đảo, có kinh nghiệm, có tay nghề cao, khéo léo nổi tiếng. Đáng nói, vì nhiều lý do, đặc biệt là thiếu nguyên liệu đầu vào, ngành kim hoàn trong nước đang ngày càng co hẹp.
Tiềm năng bị kìm hãm
Năm năm trước, trong cuộc trò chuyện với người viết, một doanh nhân có thâm niên hơn 40 năm trong ngành vàng bày tỏ tiếc nuối khi tiềm năng, lợi thế của ngành vàng trang sức mỹ nghệ trong nước không thể phát huy do bị quản lý chung với vàng miếng, thuộc nhóm ngành kinh doanh có điều kiện. Trong khi hoạt động sản xuất, kinh doanh của phân khúc này trên thực tế không có tính đặc thù của một ngành nghề kinh doanh có điều kiện mà chỉ như những hàng hóa bình thường khác: các doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật, có đăng ký sản xuất vàng trang sức, mỹ nghệ trong giấy chứng nhận; có địa điểm, cơ sở vật chất và các trang thiết bị cần thiết phục vụ hoạt động sản xuất.
Nếu không bị trói buộc, nếu có đủ nguyên liệu để sản xuất, chế tác thì xuất khẩu vàng trang sức mỹ nghệ có thể mang về 3-5 tỉ USD mỗi năm. Con số này bằng kim ngạch xuất khẩu của nhiều mặt hàng chủ lực hiện nay như gạo, sầu riêng, điều.
Cơ hội từ xuất khẩu tại chỗ
Đó là chưa kể nguồn thu hết sức tiềm năng từ xuất khẩu tại chỗ. Bao năm qua người Việt du lịch Thái Lan, Hồng Kông, Dubai... vẫn thường được dẫn vào các trung tâm vàng bạc, đá quý lớn và rất hứng thú mua sắm. Ở chiều ngược lại, Việt Nam năm 2025 đón hơn 21 triệu lượt khách quốc tế. Nếu ngành vàng trang sức mỹ nghệ phục hồi và phát triển, với bàn tay khéo léo của các nghệ nhân trong nước thì nguồn thu từ xuất khẩu tại chỗ các mặt hàng này chắc chắn không nhỏ. Thậm chí, Việt Nam hoàn toàn có thể nghĩ đến giấc mơ xa hơn, trở thành trung tâm chế tác vàng trang sức mỹ nghệ của khu vực.
Cởi trói bằng cải cách
Và giấc mơ đó đang trở thành hiện thực khi dự thảo nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012 của Ngân hàng Nhà nước đề xuất đưa hoạt động sản xuất, gia công và kinh doanh mua, bán vàng trang sức, mỹ nghệ ra khỏi danh mục ngành nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện. Các doanh nghiệp sẽ không còn phải xin giấy phép hoặc giấy chứng nhận đủ điều kiện từ Ngân hàng Nhà nước như trước đây, mà chỉ cần tuân thủ đầy đủ các quy định chung của pháp luật về chất lượng hàng hóa, tiêu chuẩn đo lường, ghi nhãn, niêm yết giá, nghĩa vụ thuế. Vàng trang sức, mỹ nghệ cũng không còn thuộc phạm vi thanh tra, kiểm tra chuyên ngành, giúp giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp. Đề xuất này không chỉ gỡ bỏ "vòng kim cô" suốt gần 14 năm với vàng trang sức mỹ nghệ, mà còn cho thấy một tư duy mới, chuyển từ cơ chế quản lý bằng cấp phép sang hậu kiểm.
Nói ra để thấy, chỉ cần "cởi trói" một ngành, thậm chí chỉ một phân khúc như vàng trang sức mỹ nghệ thôi thì những giá trị cả định tính và định lượng mang lại cho đất nước rất lớn. Cắt bỏ điều kiện kinh doanh nhiều ngành thì nguồn lực rất lớn bị kìm nén sẽ được giải phóng, có cơ hội để phát huy, phát triển, tạo ra giá trị, công ăn việc làm, đóng góp vào tăng trưởng chung của đất nước.
Đó cũng chính là chủ trương mà Đảng và Nhà nước đang quyết liệt cải cách hành chính, tạo môi trường kinh doanh thông thoáng, minh bạch. Từ đó khơi dậy khát vọng làm giàu, khát vọng cống hiến trong toàn thể xã hội, cùng chung tay góp sức vào mục tiêu tăng trưởng cao của đất nước trong kỷ nguyên mới.
