Ngày 22/7, Mỹ công bố một thỏa thuận mang tính bước ngoặt với Saudi Arabia nhằm thiết lập chương trình hạt nhân dân sự tại quốc gia vùng Vịnh này, khẳng định thỏa thuận bao gồm các biện pháp bảo đảm ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân.
Nội dung thỏa thuận
Bộ Năng lượng Mỹ thông báo 2 thỏa thuận đã được ký kết giữa Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright và Bộ trưởng Năng lượng Ả Rập Xê Út Abdulaziz bin Salman, gồm một thỏa thuận về "hợp tác hạt nhân vì mục đích hòa bình" và một thỏa thuận về "các biện pháp bảo đảm song phương", theo AFP. Nội dung chi tiết của hai thỏa thuận chưa được công bố.
Bộ Năng lượng Mỹ cho biết: "Hai thỏa thuận này đặt nền tảng pháp lý cho mối quan hệ đối tác kéo dài nhiều thập niên, trị giá hàng tỉ USD, nhằm thúc đẩy nhiều mục tiêu kinh tế và chiến lược ưu tiên, trong đó có ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân".
Khả năng cho phép làm giàu uranium
Theo báo The Wall Street Journal, một điều khoản trong thỏa thuận có thể cho phép các công ty Mỹ xây dựng cơ sở làm giàu uranium tại Ả Rập Xê Út. Tuy nhiên, Bộ Năng lượng Mỹ không đề cập đến nội dung này trong thông cáo báo chí và cũng không bình luận.
Làm giàu uranium và tái chế plutonium là 2 con đường chính để tạo ra các vật liệu cốt lõi cần thiết cho việc chế tạo vũ khí hạt nhân, theo CNN. Phần lớn các quốc gia sở hữu lò phản ứng hạt nhân dân sự sử dụng nhiên liệu uranium làm giàu không tự sản xuất trong nước, mà mua từ các nhà cung cấp như Mỹ hoặc Nga dưới sự giám sát quốc tế.
Tiến trình thông qua và bối cảnh
Thỏa thuận sẽ được trình lên Quốc hội Mỹ để xem xét. Với việc đảng Cộng hòa đang kiểm soát quốc hội, khả năng văn bản này bị ngăn chặn là không cao.
Động thái diễn ra trong bối cảnh chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump đang tiến hành chiến dịch quân sự chống Iran, cuộc xung đột khởi nguồn phần lớn từ những lo ngại liên quan đến chương trình hạt nhân của Tehran. Vấn đề này cũng tiếp tục là điểm bất đồng lớn trong các cuộc đàm phán hòa bình hiện đang bị đình trệ.
Tranh cãi tiềm tàng
Bất kỳ thỏa thuận nào cho phép Ả Rập Xê Út tiếp cận công nghệ hạt nhân đều có thể gây tranh cãi, cả trong nội bộ nước Mỹ lẫn khu vực Trung Đông, bởi năng lực làm giàu nhiên liệu hạt nhân về lý thuyết có thể tạo nền tảng cho việc phát triển vũ khí hạt nhân trong tương lai.
Trong tuyên bố đi kèm lễ ký kết, Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Chris Wright khẳng định: "Các thỏa thuận này đáp ứng những tiêu chuẩn cao nhất về an toàn hạt nhân và ngăn chặn phổ biến vũ khí hạt nhân".
