Khoảng trống pháp lý: Luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư gây trễ trễ thực thi chính sách
Tuy nhiên, câu chuyện luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư vẫn chưa có sự chuyển biến tích cực, dẫn đến những khoảng trống pháp lý ngày càng mở rộng và tạo ra độ trễ đáng kể trong việc thực thi các chính sách. Thực tế này đặt ra nhiều thách thức cho cả cơ quan nhà nước và doanh nghiệp.
Thực thi khó khăn vì "nợ" văn bản hướng dẫn
Trong những tháng đầu năm 2026, nhiều luật quan trọng bắt đầu có hiệu lực thực thi. Chỉ riêng vào ngày 1/1/2026, số lượng luật đồng loạt được triển khai trên thực tế lên tới 29 luật. Tuy nhiên, không phải tất cả các luật này đều có ngay các "đường dẫn" thi hành cần thiết, bao gồm nghị định và thông tư hướng dẫn chi tiết.
Một minh chứng điển hình nhất là Luật Đầu tư 2025. Dù chính thức có hiệu lực từ ngày 1/3/2026, luật này lại rơi vào tình cảnh chờ đợi nghị định hướng dẫn. Sau khi luật có hiệu lực, một số địa phương như Hải Phòng và Thành phố Hồ Chí Minh đã ban hành văn bản yêu cầu Trung tâm Phục vụ hành chính công địa phương tạm dừng tiếp nhận hồ sơ các thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động đầu tư tại Việt Nam.
Nguyên nhân được đưa ra là do các văn bản hướng dẫn đang trong quá trình hoàn thiện và trình ban hành, chưa có cơ sở và căn cứ pháp lý để thực hiện. Ngay sau đó, Bộ Tài chính đã có văn bản đề nghị, trong thời gian chờ nghị quyết và nghị định của Chính phủ được ban hành, các cơ quan tiếp tục tiếp nhận và giải quyết hồ sơ thực hiện thủ tục hành chính trong lĩnh vực đầu tư theo thời hạn, trình tự, thủ tục quy định tại các văn bản cũ như Nghị định số 31/2021/NĐ-CP, Nghị định số 19/2025/NĐ-CP và Thông tư số 03/2021/TT-BKHĐT.
Tuy nhiên, các quy định cũ này chỉ được tiếp tục áp dụng nếu vẫn còn phù hợp với quy định của Luật Đầu tư 2025. Việc Bộ Tài chính nhanh chóng ban hành văn bản "gỡ vướng" góp phần bảo đảm quy trình thực hiện các thủ tục liên quan đến đầu tư không bị "ùn tắc", song việc xác định bảng biểu, thủ tục, quy trình nào "vẫn còn phù hợp" theo luật mới đối với các hướng dẫn thực thi luật cũ là một khái niệm cần được làm rõ để bảo đảm các cơ quan triển khai đồng bộ và thống nhất trên cả nước.
Tác động tiêu cực đến hoạt động đầu tư
Rõ ràng, độ trễ của hướng dẫn chính sách đã gây ra những tác động không nhỏ đến hoạt động đầu tư. Theo luật sư Nguyễn Đỉnh, điều đáng nói là việc luật chờ nghị định trong lĩnh vực đầu tư là câu chuyện "lặp lại". Khi Luật Đầu tư 2020 có hiệu lực, nhiều địa phương cũng đã ban hành văn bản tạm dừng tiếp nhận hồ sơ, còn nhà đầu tư chịu cảnh "dừng để chờ hướng dẫn". Điều này dẫn đến những lãng phí không đáng có và giảm tính hiệu quả của chính sách.
Không chỉ trong lĩnh vực đầu tư, mà nhiều lĩnh vực khác cũng đang diễn ra tình trạng "nợ đọng" văn bản hướng dẫn. Thực tế, với một số lĩnh vực, dù nghị định đã có nhưng chưa có thông tư quy định chi tiết thi hành hoặc có hiệu lực thi hành luôn khi chưa có điều khoản chuyển tiếp, đã khiến nhiều doanh nghiệp rơi vào tình thế "dở khóc, dở cười": thực hiện đúng quy định thì không thể, mà không thực hiện thì trái quy định.
Kỷ luật thực thi phải trở thành nguyên tắc hành động
Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật 2025 và nghị định chi tiết đã quy định rõ, việc ban hành văn bản hướng dẫn quy định biện pháp cụ thể để tổ chức, hướng dẫn thi hành văn bản hết hiệu lực phải được thực hiện trước ngày văn bản quy phạm pháp luật sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế có hiệu lực.
Thứ trưởng Tư pháp Nguyễn Thanh Tịnh cho biết, thực tiễn thời gian qua chúng ta đã thực hiện được quy định này, nhưng liệu đã toàn diện, thành kỷ luật và kỷ cương chưa thì cần nhìn thẳng vào thực tế ban hành. Theo Thứ trưởng, tới đây, công tác tổ chức thực thi chính sách cần đổi mới, phải có kỷ luật pháp quyền và kỷ luật thực thi nhằm bảo đảm tính thượng tôn pháp luật.
"Ngay trong kế hoạch xây dựng, ban hành luật phải 'chốt' ngay, phải thông qua được những nội dung nào quy định trong luật, nội dung nào quy định trong nghị định, thông tư theo đúng thẩm quyền. Đến thời điểm luật có hiệu lực thì các văn bản hướng dẫn thi hành phải được ban hành ngay và phải bảo đảm chất lượng. Điều này rất bình thường, theo đúng quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật nhưng chúng ta chưa làm tốt", Thứ trưởng Nguyễn Thanh Tịnh chia sẻ.
Nghị định và thông tư là các văn bản có vai trò hết sức quan trọng trong việc triển khai đưa các quy định của luật vào thực tiễn, giúp các quy định chủ yếu mới dừng lại ở tính chất định khung trở nên dễ áp dụng và dễ thực thi hơn. Qua đó, chúng thiết lập trật tự kỷ cương xã hội và kỷ cương trong bộ máy nhà nước, góp phần xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa.
Vì thế, nếu không có văn bản hướng dẫn, không có cơ sở và căn cứ để ban hành các biểu mẫu, hồ sơ quy trình thủ tục thực hiện, thì hiệu quả của các chính sách sẽ chỉ dừng lại trên giấy, không thể phát huy tác dụng trong thực tế.
