Việt Nam là một trong những quốc gia có tỷ lệ người dùng internet và mạng xã hội cao nhất thế giới. Theo báo cáo điều tra thường niên về thanh thiếu niên Việt Nam của Viện Nghiên cứu thanh niên (Trung ương Đoàn) năm 2025, gần 17% thanh niên sử dụng internet và mạng xã hội từ 8 giờ mỗi ngày trở lên. Báo cáo mới đây của Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh cũng cho biết, có đến 87% trẻ em Thành phố Hồ Chí Minh từ 12-17 tuổi truy cập Internet trung bình từ 5-7 giờ/ngày, điều này ảnh hưởng không nhỏ đến quá trình hình thành nhân cách của trẻ, gia tăng tội phạm bạo lực và xâm hại.
Thực trạng trẻ em nghiện thiết bị số
Tại Việt Nam, việc trẻ em tiếp cận và sử dụng điện thoại từ khi còn rất nhỏ đã trở nên phổ biến. Ban đầu, điện thoại được coi là công cụ hỗ trợ học tập và giải trí, nhưng hiện nay, nhiều trẻ em có dấu hiệu lạm dụng và nghiện điện thoại, đặc biệt trong dịp nghỉ hè khi các em có nhiều thời gian rảnh còn bố mẹ bận rộn với công việc. Cho trẻ sử dụng Internet trở thành một trong những biện pháp trông con mà nhiều gia đình lựa chọn.
Chị N.T.H. (ở Ba Đình, Hà Nội) có con trai năm nay vào lớp 7, chị chia sẻ: từ sau khi thi hết học kỳ, chị cho con sử dụng lại điện thoại, con trai chị mải chơi điện tử đến mức không thiết ăn hay ngủ. Khi bị nhắc nhở, cháu có biểu hiện cáu gắt, giận dữ. “Trước đây cháu chơi điện thoại nhiều nên bị tic, phải đi điều trị, tôi đã tịch thu và cấm cháu sử dụng một thời gian. Tuy nhiên, thời gian này nghỉ hè, nếu không cho con dùng điện thoại cháu ở nhà một mình sẽ quậy phá. Con hay dùng mạng xã hội để chat với bạn bè và chơi game online. Thấy con chơi nhiều quá tôi yêu cầu cháu dừng lại nhưng con phản ứng rất giận dữ gay gắt. Tôi cũng rất lo ngại tình trạng này”, chị H. chia sẻ.
Rủi ro từ nội dung xấu và bắt nạt trực tuyến
Một trong những tác động tiêu cực rõ rệt nhất là việc trẻ em dễ tiếp xúc với nội dung không phù hợp. Trên Internet tồn tại vô số thông tin đa dạng, bao gồm cả nội dung bạo lực, khiêu dâm hoặc mang tính kích động, sai lệch. Do chưa có khả năng phân biệt đúng-sai rõ ràng, trẻ rất dễ bị ảnh hưởng bởi những nội dung này. Việc tiếp xúc thường xuyên có thể làm méo mó nhận thức, hình thành suy nghĩ lệch lạc và ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý.
Bác sĩ Nguyễn Văn Dũng, nguyên Phó Giám đốc Viện Sức khỏe Tâm thần, Bệnh viện Bạch Mai phân tích: “Internet có thể làm thay đổi quá trình nhận thức của trẻ em, làm biến động những cảm xúc và hành vi của các cháu. Trẻ nhỏ luôn có sự khám phá, tìm tòi, do vậy khi thấy được những thông tin xấu độc, các em có thể bắt chước theo những hành vi sai trái như đua xe, thuốc lá điện tử. Một rủi ro tiêu biểu là trẻ em có thể bị dụ dỗ vào những hoạt động phi pháp”.
Đáng lo ngại, không chỉ bị tác động về hành vi, nhiều trẻ em còn bị bạo lực tinh thần ngay trên môi trường mạng. Thực tế, có rất nhiều vụ bắt nạt diễn ra hằng ngày, đặc biệt là với sự phát triển của khoa học công nghệ, bắt nạt trên mạng xã hội ngày càng phổ biến. Những lời xúc phạm, cô lập, đe dọa trong các hội nhóm, phần bình luận hay các nền tảng trò chuyện trực tuyến có thể khiến trẻ rơi vào trạng thái lo âu, mất ngủ, trầm cảm kéo dài. Những tổn thương này thường diễn ra âm thầm, nhiều trẻ không dám chia sẻ với gia đình. Các chuyên gia cho biết, bắt nạt trên mạng có thể để lại những ám ảnh rất lớn về mặt tinh thần.
Nguy cơ lừa đảo và xâm hại trên không gian mạng
Bên cạnh đó, môi trường mạng còn khiến trẻ em lệ thuộc vào thiết bị điện tử. Nhiều em dành quá nhiều thời gian cho điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính để chơi game, xem video hay lướt mạng xã hội. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất (như giảm thị lực, rối loạn giấc ngủ) mà còn làm suy giảm khả năng giao tiếp xã hội. Trẻ ít tham gia các hoạt động ngoài trời, ít tương tác trực tiếp với gia đình và bạn bè, dẫn đến nguy cơ bị cô lập và thiếu kỹ năng sống cần thiết.
Một vấn đề đáng lo ngại khác là nguy cơ bị lừa đảo hoặc xâm hại trên môi trường mạng. Những kẻ xấu có thể giả danh bạn bè hoặc người quen để tiếp cận trẻ, dụ dỗ cung cấp thông tin cá nhân hoặc thực hiện các hành vi nguy hiểm. Theo thống kê của Bộ Công an, trong giai đoạn 2021-2025, cả nước đã xử lý hơn 10.000 vụ xâm hại trẻ em, trong đó gần 20% có liên quan không gian mạng. Riêng những tháng đầu năm 2026, nhiều vụ việc liên quan bạo lực học đường, bắt nạt qua mạng, dụ dỗ trẻ em trên nền tảng số tiếp tục gây lo ngại trong dư luận.
Giải pháp bảo vệ trẻ em trên không gian mạng
Để bảo vệ và thúc đẩy trẻ em phát triển lành mạnh, tích cực trên môi trường mạng, Thủ tướng Chính phủ đã ký Quyết định số 468/QĐ-TTg ngày 23/3/2026, phê duyệt Chương trình “Bảo vệ và hỗ trợ trẻ em phát triển trên môi trường mạng giai đoạn 2026-2030”. Chương trình hướng tới mục tiêu kép: vừa tăng cường bảo vệ trẻ em, vừa hỗ trợ và thúc đẩy các em phát triển tích cực, nâng cao năng lực số trong bối cảnh chuyển đổi số quốc gia, góp phần hình thành thế hệ “công dân số” của Việt Nam.
Mặc dù hành lang pháp lý không ngừng được hoàn thiện, việc ứng dụng khoa học-công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý an ninh mạng được đẩy mạnh, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn: tốc độ phát triển Internet nhanh, số lượng người dùng lớn và sự chênh lệch giữa các vùng miền; sự xuất hiện của các công nghệ, ứng dụng mới vượt trước công tác quản lý, làm gia tăng các nguy cơ tinh vi; cùng với đó là sự thiếu hụt lực lượng chuyên trách.
Bảo vệ trẻ trên không gian mạng cần sự vào cuộc đồng bộ từ cơ quan chức năng, nhà trường và gia đình. Ngành chức năng cần có sự phối hợp từ trung ương đến địa phương, trong đó nòng cốt là lực lượng công an làm nhiệm vụ phòng, chống tội phạm công nghệ cao, thông tin truyền thông, góp phần ngăn nguy cơ các trang web xấu độc, các ứng dụng có nội dung không phù hợp tiếp cận trẻ em. Tuy nhiên, điều tối quan trọng vẫn là sự quản lý, kiểm soát từ gia đình. Phụ huynh cần cùng con chọn lọc các ấn phẩm phù hợp, không phó thác trách nhiệm cho xã hội hay nhà trường.
Bác sĩ Nguyễn Văn Dũng nhấn mạnh: “Cha mẹ phải biết con mình làm gì, chơi gì khi sử dụng điện thoại mới có thể kiểm soát việc tiếp cận những nội dung trên mạng của con. Nhà trường cần có sự kiểm soát các chương trình học trên máy tính, đưa bài giảng cụ thể cho các con về mặt trái của Internet”.
Tiến sĩ tâm lý Lê Thị Linh Trang cũng chia sẻ: “Trẻ em là lực lượng yếu thế nên rất cần sự hỗ trợ của những người lớn chung quanh. Bên cạnh việc ra sức xử lý và triệt tiêu những hành vi, động thái tiêu cực, cũng cần không ngừng đẩy mạnh, lan tỏa hơn nữa những điều đẹp đẽ, những cái hay để tạo ra ảnh hưởng tốt. Chúng ta tạo nên càng nhiều giá trị tốt đẹp thì tự khắc sẽ triệt tiêu những điều độc hại”.
Lấy sự phát triển lành mạnh của trẻ em làm trung tâm, bảo vệ trẻ em trên không gian mạng đang là ưu tiên hàng đầu, đòi hỏi sự phối hợp không thể tách rời giữa các cơ quan, ban ngành và mỗi gia đình. Cần hỗ trợ, giúp đỡ trẻ có nhận thức đúng đắn và sử dụng internet một cách hợp lý, thiết thực, để những câu chuyện ảo không gây nên những tai họa thật cho trẻ em.
