Dự thảo Bộ luật Hàng hải và Đường thủy Việt Nam gồm 19 chương, 156 điều, giảm 296 điều (tương đương 65%) so với tổng số điều của hai luật hiện hành. Theo Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, dự thảo bãi bỏ 54 thủ tục hành chính và sửa đổi 46 thủ tục theo hướng rút ngắn thời gian xử lý, đơn giản hóa thành phần hồ sơ, giảm chi phí tuân thủ.
Hợp nhất để khắc phục chồng chéo
Việc hợp nhất Bộ luật Hàng hải và Luật Giao thông đường thủy nội địa nhằm kiến tạo thể chế thống nhất cho toàn bộ hệ sinh thái từ sông ra biển, từ hạ tầng đến logistics, đáp ứng yêu cầu phát triển quốc gia hướng biển. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã yêu cầu “làm rõ hình hài quốc gia biển mạnh trong thế kỷ XXI”.
Thực tế, mô hình phát triển ngành Hàng hải và Đường thủy đã thay đổi nhanh hơn tốc độ hoàn thiện thể chế. Sau sắp xếp bộ máy, hai lĩnh vực được hợp nhất về Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam. Từ tháng 3/2026, Bộ Xây dựng phân cấp hơn 1.500km tuyến đường thủy nội địa quốc gia cho sáu địa phương: Quảng Ninh, Hải Phòng, Nghệ An, Huế, Đà Nẵng và TP.HCM.
Doanh nghiệp kỳ vọng giảm chi phí
Ông Bùi Xuân Hải, Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hải Phòng, cho biết: “Chủ trương phân cấp đã giúp thành phố chủ động hơn trong quản lý, bảo trì, khai thác và đầu tư kết cấu hạ tầng đường thủy. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đặt ra yêu cầu cần tiếp tục hoàn thiện thể chế theo hướng phân cấp đi đôi với phân quyền, nguồn lực và cơ chế thực thi tương xứng.” Trên các luồng như sông Cấm, sông Đá Bạc, nhiều cơ quan cùng quản lý khiến doanh nghiệp phát sinh thêm thủ tục, chi phí.
Ông Trần Đỗ Liêm, Chủ tịch Hiệp hội Vận tải thủy Việt Nam, nhấn mạnh: “Cộng đồng doanh nghiệp không chỉ mong muốn cắt giảm thủ tục hành chính mà quan trọng hơn là cần xây dựng cơ chế quản lý thống nhất. Khi một thủ tục không còn phải thực hiện tại nhiều cơ quan khác nhau, doanh nghiệp sẽ giảm đáng kể chi phí tuân thủ, qua đó có thêm nguồn lực đầu tư, đổi mới phương tiện và nâng cao năng lực cạnh tranh.”
Thể chế hiện đại, chuyển đổi xanh và số
Hai lĩnh vực hiện được điều chỉnh bởi 220 văn bản quy phạm pháp luật. Nhiều công ước hàng hải quốc tế đã được cập nhật, đòi hỏi sửa luật để bắt kịp xu thế. Ông Huỳnh Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Cảng biển Việt Nam, nhận định: “Quá trình chuyển đổi xanh, giảm phát thải, phát triển cảng thông minh, ứng dụng công nghệ số và hội nhập sâu hơn với chuỗi logistics toàn cầu đòi hỏi môi trường pháp lý ngày càng linh hoạt, hiện đại và thống nhất hơn.”
Dự thảo luật hóa các định hướng phát triển xanh với cơ chế ưu đãi thuế, tín dụng cảng xanh, tàu xanh; thúc đẩy công nghệ số trong quản lý, điều hành, xây dựng cơ sở dữ liệu ngành kết nối quốc gia. Dự thảo cũng thừa nhận chứng từ điện tử; bổ sung quy định về công nghiệp đóng tàu, công trình dầu khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi, hoa tiêu dẫn tàu từ xa, vận tải hành khách công cộng bằng đường thủy.
Phân quyền mạnh mẽ cho địa phương
Ông Lê Đỗ Mười, Cục trưởng Hàng hải và Đường thủy Việt Nam, cho biết: “Tinh thần xuyên suốt của dự thảo là xây dựng một bộ luật hiện đại, minh bạch, lấy chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và cải cách thể chế làm động lực phát triển. Hiện các đơn vị đang đồng thời triển khai xây dựng 7 Nghị định và 28 Thông tư hướng dẫn thi hành, tạo sự đồng bộ từ khâu xây dựng chính sách đến tổ chức thực hiện ngay sau khi được Quốc hội thông qua.” Dự thảo chuyển mạnh từ mô hình quản lý tập trung sang phân quyền thực chất, giao địa phương nhiều thẩm quyền hơn trong quản lý đường thủy nội địa, trao thêm thẩm quyền cho cơ quan chuyên ngành và tổ chức đăng kiểm.
Đánh giá từ VCCI và chuyên gia
Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đánh giá dự thảo phù hợp yêu cầu hoàn thiện thể chế và cải cách môi trường đầu tư, kinh doanh, khắc phục tình trạng phân tán, thể hiện tư duy quản trị hiện đại với nền tảng chuyển đổi số toàn diện. Xu hướng hợp nhất hai luật đã được nhiều quốc gia như Bỉ, Italia, Indonesia, Thái Lan áp dụng.
Ông Lã Thanh Tân, Phó Trưởng Đoàn đại biểu Quốc hội Hải Phòng, nhận định việc hợp nhất là bước đi phù hợp xu thế quản trị hiện đại, nhưng cần rà soát kỹ tác động đến tổ chức bộ máy, thủ tục hành chính, dữ liệu và năng lực thực thi. Nguyên Thứ trưởng Giao thông vận tải Nguyễn Nhật cho rằng bộ luật mới cần thống nhất về quản lý, quy hoạch và thủ tục hành chính, nhưng vẫn bảo đảm quy định chuyên ngành phù hợp đặc thù từng lĩnh vực.
