Tại nhà văn hóa thôn A Roong, xã Bến Hiên, gần 150 người dân, cán bộ cơ sở và người có uy tín trong cộng đồng tham dự hội nghị tuyên truyền pháp luật do Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng tổ chức. Đây là địa bàn miền núi, đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, dân cư phân tán, việc tiếp cận thông tin pháp luật ở một số thôn, nóc còn khó khăn.
Những vướng mắc từ đời sống hằng ngày
Nhiều câu hỏi được đặt ra ngay tại hội nghị, từ thủ tục đất đai, hòa giải tranh chấp trong gia đình, chính sách hỗ trợ của Nhà nước đến các tình huống thường gặp khi tham gia giao thông ở khu vực miền núi. Không khí buổi tuyên truyền không diễn ra một chiều, mà trở thành cuộc trao đổi trực tiếp giữa báo cáo viên và cơ sở.
Bà A Lăng Thị Trâm, Phó chủ tịch UBND xã Bến Hiên, cho rằng với địa bàn rộng, dân cư sống không tập trung, việc đưa kiến thức pháp luật đến tận thôn, nóc rất cần thiết. "Nhiều vướng mắc của người dân nếu được giải thích sớm sẽ không trở thành tranh chấp phức tạp. Cán bộ cơ sở, già làng, người có uy tín nắm rõ quy định thì việc vận động, hòa giải trong cộng đồng cũng thuận lợi hơn", bà Trâm nói.
Đất đai và giao thông – hai lĩnh vực dễ phát sinh mâu thuẫn
Ở hội nghị, ông Đoàn Văn Tri, báo cáo viên pháp luật Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, trình bày chuyên đề về đất đai và an toàn giao thông. Riêng với tranh chấp ranh giới, báo cáo viên lưu ý người dân cần quan tâm việc cắm mốc ranh giới tứ cận trong quản lý, sử dụng đất. Nhiều vụ việc phát sinh do các hộ sử dụng đất lâu năm nhưng chỉ xác định ranh giới bằng hàng cây, bờ rào tạm hoặc thỏa thuận miệng.
Khi chuyển nhượng, tặng cho, thừa kế, xây dựng công trình, người dân cần kiểm tra hồ sơ địa chính, giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và thực trạng ngoài thực địa; đồng thời thống nhất mốc giới với hộ liền kề, có sự chứng kiến của thôn, tổ hòa giải hoặc chính quyền cơ sở. Theo ông Tri, đất đai là lĩnh vực dễ phát sinh mâu thuẫn vì gắn trực tiếp với tài sản, sinh kế và quan hệ trong gia đình, dòng tộc. Ở vùng nông thôn, miền núi, nhiều trường hợp người dân còn giữ thói quen thỏa thuận miệng, ít quan tâm giấy tờ pháp lý. Khi xảy ra tranh chấp, việc chứng minh nguồn gốc, ranh giới và quá trình sử dụng đất gặp nhiều khó khăn.
Với chuyên đề an toàn giao thông, báo cáo viên nhấn mạnh các lỗi thường gặp như: không đội mũ bảo hiểm, giao xe cho người chưa đủ điều kiện điều khiển, sử dụng rượu bia khi lái xe, chở quá số người quy định, không tuân thủ tốc độ trên đường đèo dốc, đường liên thôn.
Hôn nhân, gia đình và bảo vệ phụ nữ, trẻ em
Bà Nguyễn Thị Dung, Ủy viên Ban chấp hành, báo cáo viên pháp luật Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, tập trung vào các vấn đề dễ phát sinh trong đời sống gia đình vùng cao như hôn nhân tự nguyện, bình đẳng vợ chồng, quyền trẻ em, phòng, chống bạo lực gia đình và trách nhiệm của cộng đồng trong phát hiện, hỗ trợ nạn nhân. Theo bà Dung, nhiều vụ việc ở cơ sở không bắt đầu từ xung đột lớn, mà từ những va chạm nhỏ trong gia đình, thiếu hiểu biết pháp luật hoặc tâm lý e ngại lên tiếng. Nếu cán bộ thôn, chi hội đoàn thể, già làng, người có uy tín hiểu đúng quy định, họ có thể phát hiện sớm, khuyên giải và kết nối hỗ trợ khi cần thiết.
Để pháp luật không xa người dân
Tại xã Thượng Đức, ông Nguyễn Hữu Lân, Phó chủ tịch UBND xã, cho biết, địa phương có nhiều khu vực trung du, miền núi, đời sống người dân còn gắn với sản xuất nông, lâm nghiệp. Những thay đổi về chính sách đất đai, thủ tục hành chính và quy định mới sau sắp xếp đơn vị hành chính khiến nhu cầu được hướng dẫn của người dân tăng lên. "Cơ sở là nơi tiếp nhận đầu tiên những thắc mắc của người dân. Khi cán bộ, người dân cùng được nghe, cùng trao đổi trực tiếp với báo cáo viên, nhiều vấn đề được giải thích rõ ngay tại hội nghị. Đây là cách làm thiết thực, giúp hạn chế khiếu nại, tranh chấp và nâng cao hiệu quả hòa giải ở thôn, xóm", ông Lân chia sẻ.
Tại xã Đại Lộc, địa bàn có quy mô dân số lớn, giao thương ngày càng tăng, các vấn đề pháp lý liên quan đến đất đai, dân sự, giao thông cũng dễ phát sinh hơn. Vì vậy, việc phổ biến pháp luật được nhìn nhận như một phần của quản trị cơ sở, góp phần xây dựng nếp sống văn minh, hạn chế mâu thuẫn trong cộng đồng.
Ông Cao Văn Trí, Phó chủ tịch Hội Luật gia thành phố Đà Nẵng, cho rằng, đưa pháp luật về cơ sở, nhất là vùng cao, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, cần kiên trì và có cách tiếp cận phù hợp. "Người dân không chỉ cần biết luật, mà cần hiểu luật trong chính tình huống hằng ngày của mình. Khi pháp luật được giải thích bằng ngôn ngữ dễ hiểu, gắn với chuyện đất đai, gia đình, đi lại, sản xuất, hiệu quả tuyên truyền sẽ rõ hơn", ông Trí nói.
Theo ông Trí, thời gian tới, Hội Luật gia thành phố tiếp tục phối hợp các địa phương tổ chức tuyên truyền, tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý và hỗ trợ hòa giải ở cơ sở. Trọng tâm là những nhóm vấn đề người dân thường gặp, những địa bàn xa trung tâm, nơi cán bộ cơ sở cần thêm kỹ năng để xử lý tình huống phát sinh ban đầu. Chuỗi hội nghị tại Thượng Đức, Bến Hiên và Đại Lộc cho thấy nhu cầu đưa luật về gần dân vẫn rất lớn. Khi cán bộ thôn, già làng, người có uy tín và người dân hiểu thêm một quy định, biết thêm một cách xử lý đúng, những mâu thuẫn nhỏ có thể được tháo gỡ sớm ngay từ cơ sở.
