Luật Trợ giúp pháp lý sửa đổi, được Quốc hội khóa XVI thông qua ngày 23/4/2026 và có hiệu lực từ 1/1/2027, đã bỏ điều kiện “có khó khăn về tài chính” đối với nhiều nhóm đối tượng yếu thế, bao gồm người có công với cách mạng, cha đẻ, mẹ đẻ, vợ, chồng, con của liệt sĩ, người có công nuôi liệt sĩ, người nhiễm chất độc da cam và người khuyết tật. Đây là bước tiến quan trọng nhằm thực hiện chủ trương “không để ai bị bỏ lại phía sau” trong lĩnh vực pháp luật.
Thực trạng rào cản trong tiếp cận trợ giúp pháp lý
Qua gần 8 năm triển khai, Luật Trợ giúp pháp lý năm 2017 đã thể hiện tính nhân văn, góp phần nâng cao nhận thức pháp luật trong nhân dân. Tuy nhiên, quy định yêu cầu người khuyết tật, thân nhân liệt sĩ và người có công phải chứng minh “có khó khăn về tài chính” đã gây nhiều vướng mắc. Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý (Bộ Tư pháp), việc xác định điều kiện này không ít lần phát sinh khó khăn, ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận dịch vụ của những người vốn thuộc nhóm cần được ưu tiên bảo vệ.
Điểm mới của Luật sửa đổi
Luật sửa đổi đã mở rộng diện thụ hưởng, bỏ điều kiện tài chính cho các nhóm đối tượng nêu trên. Việc này phù hợp với Pháp lệnh Ưu đãi người có công với cách mạng, Luật Người khuyết tật và Nghị quyết số 27-NQ/TW về chủ trương “mở rộng đối tượng được trợ giúp pháp lý phù hợp với điều kiện của đất nước”. Theo Cục Phổ biến, giáo dục pháp luật và Trợ giúp pháp lý, số lượng những người này giảm dần theo thời gian, nên việc bỏ yêu cầu tài chính là hoàn toàn phù hợp với điều kiện kinh tế-xã hội hiện nay.
Ý kiến từ chuyên gia và người thụ hưởng
Luật sư Lê Thu Hà (Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội) cho rằng, việc mở rộng diện trợ giúp pháp lý đặt ra yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ. Khi không còn phải chứng minh khó khăn tài chính, người có công và thân nhân liệt sĩ có thể tìm đến tổ chức trợ giúp pháp lý ngay từ khi phát sinh vấn đề. Bà nhấn mạnh: “Nhiều người yếu thế không nắm rõ trình tự, thủ tục pháp lý, thậm chí không biết mình có quyền yêu cầu trợ giúp pháp lý miễn phí. Do đó, cần đẩy mạnh truyền thông để người dân biết và chủ động tiếp cận.”
Ông Nguyễn Hồng Hà (ở Hưng Yên, có bố là liệt sĩ hy sinh năm 1968) bày tỏ: “Đây là chính sách nhân văn, thể hiện sự tri ân sâu sắc. Sự hỗ trợ này không chỉ về vật chất mà còn là điểm tựa tinh thần, giúp gia đình có thêm cơ hội tiếp cận công lý và dịch vụ pháp lý cần thiết.” Ông Hà chia sẻ, hành trình tìm kiếm hài cốt liệt sĩ của bố ông gặp nhiều khó khăn do thông tin không đầy đủ, hồ sơ thất lạc. Ông mong chính sách mới sẽ được triển khai hiệu quả, hỗ trợ tư vấn thủ tục và kết nối với cơ quan chức năng.
Ý nghĩa nhân văn và giải pháp triển khai
Câu chuyện về bà Nguyễn Thị Thanh, 97 tuổi, mẹ liệt sĩ ở Thái Nguyên, được cán bộ trợ giúp pháp lý đến tận nhà hướng dẫn quyền tố tụng trong vụ án dân sự, là minh chứng cho ý nghĩa của chính sách. Để luật sớm đi vào cuộc sống, các chuyên gia cho rằng cần chuẩn bị đồng bộ: tuyên truyền pháp luật, bố trí nguồn lực, nâng cao năng lực đội ngũ thực hiện và phát huy vai trò của chính quyền cơ sở trong việc giới thiệu, hỗ trợ người dân. Đặc biệt, cần đưa thông tin về trợ giúp pháp lý đến vùng sâu, vùng xa, nơi người dân còn hạn chế tiếp cận thông tin pháp luật.
Tháng 7, hướng về Ngày Thương binh-Liệt sĩ 27/7, chính sách trợ giúp pháp lý càng mang ý nghĩa đặc biệt, đồng hành cùng Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Khi chính sách đến đúng đối tượng, đúng thời điểm và được thực hiện bằng tinh thần trách nhiệm, pháp luật sẽ trở thành điểm tựa giúp các gia đình vững tin hơn trên hành trình đưa các anh hùng liệt sĩ trở về với tên tuổi của mình sau nhiều thập kỷ.
