Dự luật Israel mở rộng kiểm soát di chỉ cổ tại Bờ Tây
Israel đang gây thêm quan ngại với một dự luật mới nhằm mở rộng quyền kiểm soát dân sự đối với các di chỉ cổ xưa tại Bờ Tây. Dự luật này vấp phải sự chỉ trích mạnh mẽ từ phía người Palestine và các tổ chức nhân quyền Israel, những người cho rằng động thái này tương đương với việc sáp nhập vùng đất đang bị chiếm đóng và sẽ dẫn đến mở rộng các khu định cư của người Do Thái.
Làng Sebastia và di chỉ khảo cổ nghìn năm
Làng Sebastia, thuộc khu vực Bờ Tây bị Israel chiếm đóng, là nơi có di chỉ cổ xưa với các tàn tích có niên đại từ thời Vương quốc Israel (thế kỷ IX TCN), cùng các thời kỳ La Mã, Byzantine, Thập tự chinh và Ottoman. Người dân Palestine tại đây sống dựa vào du lịch tại di chỉ, và nhiều cư dân có nguồn gốc gia đình trải qua nhiều thế kỷ. Di chỉ này đã được UNESCO đưa vào danh sách các địa điểm tiềm năng trở thành Di sản Thế giới.
Dự luật chờ bỏ phiếu tại Quốc hội Israel
Dự luật mới, hiện đang chờ bỏ phiếu, có thể mở rộng quyền kiểm soát của Bộ Di sản Israel đối với các địa điểm như Sebastia. Vào cuối năm 2025, Israel đã công bố kế hoạch thu hồi khoảng 180 hecta đất tại khu vực này để phát triển. Dự luật đã vượt qua một trong ba vòng bỏ phiếu tại Quốc hội Israel vào tháng 5.
Phản ứng từ chính quyền Palestine và tổ chức nhân quyền
Phó Thị trưởng Sebastia, ông Nizar Kayed, cho biết: "Thứ nhất, hành động này vi phạm luật pháp quốc tế vì đây là một khu di chỉ khảo cổ nằm trong vùng lãnh thổ bị chiếm đóng. Thứ hai, nó xâm phạm quyền sở hữu tài sản của người dân và đẩy họ vào cảnh nghèo khó. Đây cũng là một phần trong kế hoạch mở rộng các khu định cư về phía bắc, trong đó khảo cổ học được sử dụng như một công cụ để thúc đẩy việc mở rộng định cư theo nhiều cách khác nhau." Ông Kayed nhấn mạnh Israel sẽ nắm quyền kiểm soát khoảng 5.000 cây ô liu, các nguồn nước và hệ thống đường sá tại khu vực.
Tổ chức Peace Now, chuyên giám sát hoạt động định cư của Israel, nhận định rằng dự luật này là hành động mang tính sáp nhập và sẽ dẫn đến tịch thu đất đai của người Palestine trên quy mô lớn. Quy mô của các biện pháp này là chưa từng có tiền lệ.
Người dân Sebastia lo ngại về tương lai
Ông Nahed Sakha, chủ một nhà hàng tại Sebastia, cho biết cơ sở của ông đang đứng trước nguy cơ bị phá dỡ. Ông cùng những cư dân khác đã chứng kiến các nghi lễ quân sự diễn ra ngay trong khu di tích. Reuters đã xác thực đoạn video ghi lại cảnh binh lính có mặt tại địa điểm này. Ông Sakha nói: "Giờ đây, người Israel đến mà không cần lực lượng an ninh hộ tống. Cách đây hai ngày, khoảng 100 binh sĩ đã đến đây và tổ chức lễ tốt nghiệp cho các sĩ quan tại khu vực nhà hát cổ."
Nghị sĩ Israel thúc đẩy dự luật
Nghị sĩ Israel Zvi Sukkot, thành viên đảng Tôn giáo Do Thái Phục quốc, là người thúc đẩy dự luật. Nội dung dự luật cho phép thực hiện các hoạt động liên quan đến "trưng thu và mua lại bất động sản". Ông Sukkot cho biết dự luật sẽ giúp gìn giữ "trong tay người Do Thái" các di sản quan trọng nằm tại "vùng Judea và Samaria" – tên gọi trong Kinh Thánh mà Israel sử dụng để chỉ vùng Bờ Tây. Reuters đã xác thực đoạn video quay cảnh lễ Sukkot tại di chỉ Hồ Solomon gần Bethlehem, cho thấy nhiều người nhảy xuống hồ và kêu gọi cư dân khu định cư Do Thái gần đó tham gia.
Lo ngại từ giới khoa học và pháp lý Israel
Các quan chức pháp lý thuộc cơ quan quốc phòng Israel và giới khoa học nước này cũng bày tỏ lo ngại. Trong một bức thư ngỏ gửi Thủ tướng Netanyahu, Viện Hàn lâm Khoa học và Nhân văn Israel kêu gọi hủy bỏ dự luật vì cho rằng nó sẽ gây tổn hại đến quan hệ quốc tế của Israel trong lĩnh vực khảo cổ học và ảnh hưởng đến các lĩnh vực nghiên cứu khác.
