Ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) cho biết, Bộ Y tế đã chủ trì, phối hợp các bộ, ngành xây dựng Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi và Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối từ Trung ương đến địa phương; đồng thời, số hóa và xây dựng hệ thống thông tin dữ liệu an toàn thực phẩm quốc gia liên thông. Đây là ba trụ cột chính sách lớn nhằm kiểm soát xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị thực phẩm, từ sản xuất ban đầu đến tiêu dùng cuối cùng.
Ngăn chặn nguy cơ ngay từ gốc
Theo ông Chu Quốc Thịnh, Dự thảo Luật An toàn thực phẩm sửa đổi hướng tới thay đổi tư duy quản lý từ “chạy theo xử lý phần ngọn” sang chủ động “ngăn chặn nguy cơ ngay từ gốc.” Dự thảo tập trung thiết lập cơ chế quản lý dựa trên kiểm soát nguy cơ theo chuỗi cung ứng, giám sát toàn bộ chuỗi từ sản xuất ban đầu (trồng trọt, chăn nuôi, thủy sản, khai thác, giết mổ) đến sơ chế, chế biến, kinh doanh và lưu thông. Đây là hướng quản lý được nhiều quốc gia phát triển áp dụng.
Việc từng bước quản lý an toàn thực phẩm bằng dữ liệu số hóa và hệ thống thông tin quốc gia liên thông sẽ thúc đẩy quản lý đồng bộ, rút ngắn thời gian giải quyết. Số hóa dữ liệu nhằm nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ngăn chặn, khắc phục sự cố, truy xuất nguồn gốc khi xảy ra sự cố, cũng như kiểm tra thực phẩm trong lưu thông. Hệ thống thông tin thống nhất từ Trung ương đến địa phương sẽ tạo nền tảng cho quản lý đồng bộ và hiệu quả trên toàn chuỗi cung ứng.
Xóa bỏ tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo
Đối với Đề án hoàn thiện bộ máy quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo hướng thống nhất một đầu mối, ông Thịnh cho biết mục tiêu cốt lõi là xóa bỏ triệt để tình trạng quản lý phân tán, chồng chéo trách nhiệm giữa các bộ, ngành. Việc quy về một mối kiểm soát giúp dòng chảy thông tin thông suốt, tối ưu hóa giám sát toàn diện chuỗi cung ứng, giúp cơ quan chức năng nhanh chóng khoanh vùng, xử lý sự cố mất an toàn thực phẩm ngay khi phát sinh.
Hiện nay, hệ thống quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm được tổ chức theo mô hình phân công cho 3 Bộ: Y tế, Nông nghiệp và Môi trường, Công thương. Bộ Y tế quản lý 6 ngành hàng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý 19 ngành hàng, Bộ Công thương quản lý 8 ngành hàng. Mỗi bộ chịu trách nhiệm quản lý xuyên suốt chuỗi cung ứng thực phẩm của ngành hàng được phân công. Tại địa phương, UBND các cấp thực hiện quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm theo phân cấp. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các cơ quan còn hạn chế, xảy ra chồng chéo, không đồng bộ, thậm chí không xác định được trách nhiệm quản lý trong một số trường hợp chuỗi cung ứng liên quan nhiều bộ, ngành.
Đẩy mạnh tuyên truyền, thay đổi hành vi xã hội
Bên cạnh các giải pháp chiến lược dài hạn, Chính phủ và Bộ Y tế thường xuyên chỉ đạo tăng cường kiểm tra, giám sát tại các lĩnh vực, địa bàn có nguy cơ cao xảy ra ngộ độc thực phẩm, đặc biệt là bếp ăn tập thể tại khu công nghiệp, trường học. Việc quản lý tập trung vào nguồn nguyên liệu đầu vào và thực hiện nghiêm quy định lưu mẫu thức ăn.
Ông Thịnh nhấn mạnh: “Loại hình thức ăn đường phố khó quản lý do tính chất nhỏ lẻ và thường xuyên di chuyển cũng được các địa phương tăng cường kiểm tra định kỳ lẫn đột xuất, hướng dẫn người kinh doanh tuân thủ 10 nguyên tắc vàng về vệ sinh an toàn thực phẩm, đồng thời phát huy vai trò giám sát của chính quyền cấp xã - nơi sát người dân nhất.”
Trong Tháng hành động vì an toàn thực phẩm (từ 15/4 đến 15/5/2026), các đoàn kiểm tra liên ngành đã kiểm tra hơn 62.000 cơ sở, phát hiện gần 5.750 cơ sở vi phạm. Trong đó, 3.687 cơ sở bị xử lý với tổng số tiền phạt hơn 22,4 tỷ đồng; 29 cơ sở bị đình chỉ hoạt động và 17 vụ việc có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng được chuyển cơ quan điều tra. Thanh tra tập trung vào cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm; bếp ăn tập thể; dịch vụ ăn uống; thức ăn đường phố; đầu mối sản xuất, nhập khẩu; chợ đầu mối; trung tâm thương mại; siêu thị; chợ truyền thống; cơ sở giết mổ; vận chuyển thực phẩm; đồng thời kiểm soát buôn lậu, hàng giả, hàng kém chất lượng, hết hạn sử dụng.
Công tác thông tin, giáo dục và truyền thông được xác định là giải pháp tiên quyết, với mục tiêu thay đổi hành vi của toàn xã hội. Truyền thông chuyển trọng tâm sang hướng dẫn hành động cụ thể cho từng nhóm đối tượng. Đối với người sản xuất, chăn nuôi và chế biến, tuyên truyền thay đổi thói quen lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, hóa chất độc hại, hướng tới canh tác an toàn, có trách nhiệm giải trình. Đối với người tiêu dùng, truyền thông hình thành thói quen “nói không” với thực phẩm bẩn, thực phẩm không rõ nguồn gốc; chủ động quét mã QR truy xuất nguồn gốc sản phẩm và giám sát các cơ sở làm ăn chộp giật.
Theo ông Chu Quốc Thịnh, sự thay đổi hành vi bền vững từ cả phía cung và cầu chính là giải pháp gốc rễ để triệt tiêu nguy cơ mất an toàn, đưa thực hành vệ sinh thực phẩm trở thành nét văn hóa tự giác trong đời sống hằng ngày.
