Diện tích cà phê tại tỉnh Sơn La đã tăng vọt từ gần 300 ha trong những năm 80 của thế kỷ trước lên gần 34.000 ha hiện nay, tập trung vào giống Arabica tại nhiều xã. Sản lượng năm 2025 ước đạt hơn 40.000 tấn. Nhiều vùng sản xuất đã được chứng nhận theo các tiêu chuẩn VietGAP, 4C, UTZ – những tiêu chuẩn bảo đảm quá trình sản xuất có trách nhiệm. Đồng thời, địa phương đã hình thành các vùng cà phê ứng dụng công nghệ cao và hơn 1.100 ha cà phê đặc sản.
Liên kết chuỗi và ứng dụng khoa học công nghệ
Để nâng cao giá trị sản phẩm, tỉnh Sơn La đặc biệt chú trọng xây dựng các chuỗi liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân. Sự đồng hành của các cơ quan nghiên cứu, cơ sở đào tạo cùng đội ngũ chuyên gia đã góp phần chuẩn hóa quy trình sản xuất, nâng cao chất lượng và khả năng truy xuất nguồn gốc. Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La Nguyễn Thành Công cho biết: “Địa phương đang tập trung phát triển ngành cà phê theo hướng bền vững, xây dựng vùng nguyên liệu đạt các tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường ứng dụng khoa học-công nghệ và mở rộng các chuỗi liên kết sản xuất nhằm đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của thị trường.”
Chứng nhận và mở rộng thị trường
Nhờ những nỗ lực trên, cà phê Sơn La hiện đã được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, có 5 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP, trong đó có 1 sản phẩm OCOP 5 sao. Sản phẩm đã xuất khẩu tới nhiều thị trường như Mỹ, Australia, New Zealand và đang tiếp tục mở rộng sang các thị trường khó tính, bao gồm châu Âu.
Điển hình hợp tác xã chất lượng cao
Ngày càng nhiều hợp tác xã, doanh nghiệp chọn hướng đi tập trung vào chất lượng thay vì sản lượng. Hợp tác xã cà phê Bích Thao Sơn La do ông Nguyễn Xuân Thao sáng lập là một mô hình tiêu biểu. Ngay từ khi thành lập năm 2017, hợp tác xã xác định chất lượng làm nền tảng. Toàn bộ diện tích được canh tác hữu cơ, áp dụng VietGAP, UTZ; quy trình thu hái, sơ chế được kiểm soát chặt chẽ để giữ hương vị Arabica vùng núi cao. Hiện khoảng 97% sản lượng cà phê đặc sản của hợp tác xã được xuất khẩu sang hơn 20 quốc gia và vùng lãnh thổ như Nhật Bản, Đức, Mỹ, Hàn Quốc. Đây cũng là một trong những thương hiệu đầu tiên được cấp quyền sử dụng chỉ dẫn địa lý “Cà phê Sơn La” và có sản phẩm OCOP 5 sao.
Một điển hình khác là Hợp tác xã Ara-Tay Coffee. Bà Cầm Thị Mòn, Giám đốc hợp tác xã cho biết: “Từ khi thành lập năm 2020, hợp tác xã đã hướng dẫn người dân thay đổi tập quán sản xuất, thu hái 100% quả chín, áp dụng các quy trình sơ chế, chế biến hiện đại để tạo ra sản phẩm chất lượng cao hơn.” Nhờ đó, giá trị cà phê được nâng lên rõ rệt, thu nhập bình quân của các thành viên đạt từ 45 đến 50 triệu đồng/người/năm.
Chuyển dịch sang vùng nguyên liệu chất lượng cao
Trong bối cảnh nhiều thị trường lớn đặt ra yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, phát triển bền vững và giảm phát thải, việc chuyển dịch từ “vùng nguyên liệu” sang “vùng nguyên liệu chất lượng cao” đang mở ra cơ hội mới cho ngành cà phê Sơn La.
