Bộ Y tế vừa đưa ra đề xuất cấm người sinh từ ngày 1/1/2010 trở về sau mua và sử dụng thuốc lá, nhằm xác lập một thế hệ Việt Nam không khói thuốc. Đề xuất này nhận được sự ủng hộ từ nhiều chuyên gia y tế đầu ngành.
Chuyên gia đánh giá cao đề xuất
Phó Giáo sư, Tiến sĩ Vũ Văn Giáp, Phó Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết tại hội thảo chia sẻ kinh nghiệm trong công tác tư vấn và điều trị nghiện thuốc lá diễn ra ngày 28/5 rằng đề xuất này thể hiện quyết tâm mạnh mẽ nhằm giảm tỷ lệ hút thuốc và giảm phơi nhiễm khói thuốc trong cộng đồng.
Ông dẫn chứng việc Quốc hội Anh thông qua đạo luật cấm người sinh từ ngày 1/1/2009 mua thuốc lá hợp pháp suốt đời vào ngày 23/4 vừa qua, coi đây là một quyết sách mạnh mẽ bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên.
Phó Giáo sư Giáp nhấn mạnh thuốc lá là nguyên nhân của nhiều bệnh lý nguy hiểm như đột quỵ não, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính, hen phế quản, bệnh tim thiếu máu cục bộ và nhiều loại ung thư. Là bác sĩ lâm sàng, ông chứng kiến những căn bệnh do tác hại thuốc lá gây ra và hiểu rõ hậu quả đối với sức khỏe cộng đồng.
"Trẻ em có bố mẹ nghiện thuốc lá có thể chịu nhiều thiệt thòi về sức khỏe ngay từ khi chưa chào đời. Một đứa trẻ khi được sinh ra đã thiệt thòi hơn nếu bố mẹ nghiện thuốc lá. Đứa trẻ có thể chịu ảnh hưởng từ tinh trùng bị đột biến hoặc noãn không còn khỏe mạnh", ông nói.
Đồng thuận từ chuyên gia hô hấp
Cùng quan điểm, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Phan Thu Phương, Viện trưởng Viện Hô hấp, Bệnh viện Bạch Mai, đánh giá đề xuất cấm người sinh từ năm 2010 hút thuốc là rất đúng đắn. Bà chỉ ra rằng tỷ lệ hút thuốc ở học sinh đang gia tăng nhanh chóng, và thanh thiếu niên là nhóm dễ bị tác động bởi quảng cáo, xu hướng và tâm lý tò mò, chưa đủ chín chắn để nhận thức đầy đủ tác hại của thuốc lá.
Bà cảnh báo về sự nguy hiểm của thuốc lá điện tử và thuốc lá thế hệ mới, vốn bị quảng cáo sai lệch là sản phẩm “ít hại” hoặc hỗ trợ cai thuốc. Các bằng chứng khoa học cho thấy thuốc lá điện tử không hề ít nguy cơ hơn thuốc lá truyền thống, thậm chí còn phát sinh thêm nhiều nguy cơ sức khỏe mới.
Việc kiểm soát thuốc lá không chỉ là vấn đề cá nhân mà còn là chiến lược bảo vệ chất lượng dân số, nguồn nhân lực và tương lai phát triển của quốc gia.
WHO ủng hộ và đề xuất thêm
Tiến sĩ Angela Pratt, Trưởng Đại diện Tổ chức Y tế thế giới (WHO) tại Việt Nam, đánh giá cao Việt Nam đã có nhiều quyết sách mạnh mẽ như cấm thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và cải cách thuế thuốc lá. Theo dự báo của WHO, đến năm 2031 Việt Nam có thể giảm được 2,1 triệu người hút thuốc và cứu khoảng 700.000 sinh mạng trong các thập kỷ tới.
Bà đề xuất, song song với việc đưa quy định cấm thuốc lá điện tử vào luật, Việt Nam cần tiếp tục triển khai các biện pháp mạnh hơn như: cấm trưng bày thuốc lá tại điểm bán; tăng cường cảnh báo sức khỏe; loại bỏ khu vực hút thuốc trong nhà; thực thi nghiêm môi trường không khói thuốc. Bà bày tỏ sự ủng hộ đối với định hướng xây dựng “thế hệ không thuốc lá” tại Việt Nam.
Vai trò của nhân viên y tế
Phó Giáo sư Phương cho rằng điều trị cai nghiện thuốc cần được xem là hoạt động quản lý bệnh mạn tính và phải có chiến lược quản lý lâu dài, đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của toàn hệ thống y tế. Mỗi lần khám thường quy, nhân viên y tế nên hỏi về tình trạng hút thuốc và đưa ra lời khuyên phù hợp.
Theo WHO, chỉ cần một lời khuyên ngắn gọn từ nhân viên y tế có thể giúp tăng tỷ lệ cai thuốc thành công thêm tới 30%; nếu có hỗ trợ điều trị toàn diện, tỷ lệ thành công có thể tăng tới 84%.
Các chuyên gia đánh giá, việc sửa đổi Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá lần này không chỉ nhằm kiểm soát thuốc lá truyền thống hay thuốc lá điện tử, mà còn mở ra cơ hội định hình một chiến lược y tế công cộng dài hạn nhằm bảo vệ thế hệ trẻ Việt Nam trong nhiều thập kỷ tới.
Theo thống kê của WHO, sử dụng thuốc lá gây ra hơn 8 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 1,6 triệu ca tử vong do các bệnh liên quan đến hút thuốc thụ động. Khu vực Đông Nam Á đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi thuốc lá cướp đi sinh mạng của khoảng 3,1 triệu người mỗi năm.
WHO chỉ rõ: "Giới trẻ đang trở thành mục tiêu một cách có chủ đích của các tập đoàn thuốc lá trên thế giới. Hương vị hấp dẫn, bao bì bắt mắt và các hình thức tiếp thị gây hiểu lầm đang được sử dụng để khiến những sản phẩm gây nghiện và có hại trở nên hấp dẫn với giới trẻ".
Chủ đề Ngày Thế giới không thuốc lá năm 2026 là "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá", nhấn mạnh cam kết của WHO trong việc vạch trần các chiến thuật của ngành công nghiệp thuốc lá, đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thúc đẩy thực thi chính sách nhằm bảo vệ thanh thiếu niên và cộng đồng.
