Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi đang được Bộ Tài nguyên và Môi trường lấy ý kiến đã quy định cụ thể 9 trường hợp không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất. Quy định này nhằm tháo gỡ vướng mắc trong thực tiễn và đảm bảo tính minh bạch của chính sách đất đai.
Đất nông nghiệp do hộ gia đình, cá nhân tự khai hoang
Theo dự thảo, đất nông nghiệp do hộ gia đình, cá nhân tự khai hoang mà không được cơ quan có thẩm quyền giao đất hoặc cho phép thì sẽ không được bồi thường khi Nhà nước thu hồi. Trường hợp này chiếm tỷ lệ lớn trong các vụ thu hồi đất tại nhiều địa phương.
Ông Nguyễn Văn A, Vụ trưởng Vụ Đất đai (Bộ Tài nguyên và Môi trường), cho biết: "Việc quy định rõ các trường hợp không được bồi thường sẽ giúp hạn chế tình trạng khiếu kiện kéo dài và tạo cơ sở pháp lý vững chắc cho công tác thu hồi đất."
Đất ở không có giấy tờ nhưng đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận
Đối với đất ở hình thành trước ngày 1/7/2004, nếu người sử dụng không có giấy tờ về quyền sử dụng đất nhưng đủ điều kiện cấp Giấy chứng nhận thì cũng sẽ không được bồi thường về đất mà chỉ được bồi thường nhà ở và tài sản trên đất.
Đất thuê trả tiền hằng năm
Dự thảo quy định rõ: đất thuê của Nhà nước với hình thức trả tiền thuê hằng năm thì khi Nhà nước thu hồi, tổ chức, cá nhân không được bồi thường về đất nhưng được bồi thường về tài sản gắn liền với đất. Trường hợp trả tiền thuê một lần cho cả thời gian thuê thì người thuê được bồi thường theo quy định.
Đất giao không đúng thẩm quyền
Những mảnh đất được cơ quan không có thẩm quyền giao hoặc cho thuê trái pháp luật, dù có đất thực tế nhưng không có giá trị pháp lý, sẽ không được bồi thường khi thu hồi. Ví dụ, đất do UBND xã giao không có văn bản ủy quyền của huyện.
Đất lấn, chiếm
Đất do lấn biển, lấn sông, lấn suối hoặc chiếm dụng từ đất công, đất của người khác mà không được cơ quan có thẩm quyền cho phép cũng thuộc diện không bồi thường. Trường hợp này thường xảy ra ở ven đô thị và hành lang giao thông.
Đất vi phạm pháp luật
Đất sử dụng vi phạm pháp luật như xây dựng trên đất nông nghiệp trái phép, đất không đăng ký theo quy định, hoặc sử dụng sai mục đích sẽ bị thu hồi mà không được bồi thường. Điều này nhằm xóa bỏ tình trạng đầu cơ đất đai.
Đất thuộc hành lang bảo vệ an toàn công trình
Đất nằm trong hành lang bảo vệ an toàn của các công trình như đường điện cao thế, đê điều, cầu cảng... nếu người sử dụng đã được bồi thường một lần hoặc được hỗ trợ tái định cư trước đó thì không được bồi thường lại.
Đất nông nghiệp sử dụng sai mục đích
Đất nông nghiệp nhưng người sử dụng đã tự ý san lấp, xây dựng nhà xưởng, chuyển đổi sang đất phi nông nghiệp trái phép thì khi thu hồi không được bồi thường về đất, chỉ được xem xét hỗ trợ nhà ở.
Đất không có tranh chấp nhưng người sử dụng không có nhu cầu bồi thường
Trường hợp người sử dụng đất viết đơn tự nguyện xin không nhận bồi thường hoặc không có nhu cầu được bồi thường bằng đất hay tiền thì Nhà nước sẽ thu hồi mà không bồi thường.
Dự thảo Luật Đất đai sửa đổi dự kiến được trình Quốc hội vào kỳ họp thứ 5 với nhiều điểm mới về cơ chế bồi thường, hỗ trợ, tái định cư nhằm tạo quỹ đất phát triển kinh tế - xã hội. Theo thống kê, gần 60% số vụ khiếu kiện về đất đai hiện nay liên quan đến bồi thường thu hồi đất, do đó việc quy định rõ ràng các trường hợp không được bồi thường được kỳ vọng sẽ giảm áp lực lên hệ thống tư pháp và hành chính.
