Khalil al-Hayya đắc cử thủ lĩnh Hamas
Khalil al-Hayya, nhà đàm phán kỳ cựu của Hamas với mối quan hệ chặt chẽ với Iran, đã được bầu làm thủ lĩnh mới của phong trào sau cuộc bầu chọn nội bộ kéo dài nhiều tháng. Quyết định được đưa ra sau vòng bỏ phiếu thứ hai của Hội đồng Shura (Hội đồng Tham vấn) Hamas, nơi ông cạnh tranh với cựu lãnh đạo chính trị Khaled Meshaal. Ở vòng đầu tiên, không ứng viên nào đạt quá bán (50% số phiếu cộng một).
Bối cảnh bổ nhiệm
Người tiền nhiệm của ông al-Hayya, cựu Thủ lĩnh Hamas Yahya Sinwar, đã bị quân đội Israel sát hại tại Dải Gaza vào năm 2024. Trước đó, ông Sinwar lên nắm quyền sau khi thủ lĩnh chính trị Ismail Haniyeh bị Israel ám sát hồi đầu năm 2024. Bản thân ông al-Hayya cũng từng sống sót sau vụ ám sát do Israel tiến hành tại Qatar vào năm ngoái. Theo Aljazeera, việc bổ nhiệm ông al-Hayya phù hợp với khuôn khổ tổ chức nội bộ mà Hamas thông qua năm 2021, yêu cầu các vị trí lãnh đạo cao nhất phản ánh cơ cấu đại diện của ba địa bàn chiến lược: Dải Gaza, Bờ Tây bị Israel chiếm đóng và cộng đồng Palestine ở hải ngoại.
Hành trình chính trị và học vấn
Sinh ra tại thành phố Gaza vào ngày 5/11/1960, ông al-Hayya lớn lên trong một gia đình chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc chiến tranh Arab-Israel năm 1967 và sự chiếm đóng của Israel. Tháng 3/1980, cuộc gặp gỡ với người sáng lập Hamas Sheikh Ahmed Yassin đã đưa ông vào hoạt động chính trị có tổ chức. Ông theo đuổi các nghiên cứu Hồi giáo sâu rộng, lấy bằng cử nhân tại Đại học Hồi giáo Gaza năm 1983, bằng thạc sĩ tại Đại học Jordan năm 1986 và bằng tiến sĩ khoa học Hadith tại Sudan năm 1997. Sau đó, ông giữ chức phụ trách sinh viên tại Đại học Hồi giáo Gaza và gia nhập Hiệp hội Học giả Palestine.
Vai trò đàm phán và ngoại giao
Ông al-Hayya đóng vai trò then chốt trong các vấn đề ngoại giao của phong trào. Chính ông đã dẫn đầu phái đoàn đàm phán ngừng bắn sau các cuộc chiến của Israel ở Gaza năm 2012 và 2014. Sau khi xung đột Israel - Hamas bùng phát vào tháng 10/2023, ông giữ vai trò là nhà đàm phán chính của Hamas trong đàm phán ngừng bắn gián tiếp và trao đổi tù binh do Qatar và Ai Cập làm trung gian. Ông hoạt động chủ yếu từ Qatar, nơi cho phép văn phòng chính trị của Hamas đặt trụ sở từ năm 2012. Ông cũng tham gia nhiều hoạt động chính trị quan trọng, bao gồm dẫn đầu một phái đoàn tới Liban vào tháng 11/2023 để gặp thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah.
Mất mát cá nhân và ám sát hụt
Hành trình chính trị của ông al-Hayya chịu ảnh hưởng bởi nhiều vụ ám sát hụt từ phía Israel và những mất mát cá nhân nặng nề. Tháng 5/2007, cuộc không kích của Israel vào nhà riêng đã khiến 7 người thân thiệt mạng. Năm 2008, con trai ông là Hamza, một thành viên của Lữ đoàn Qassam, thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái. Trong cuộc chiến năm 2014, con trai cả Osama thiệt mạng. Tháng 9/2025, ông sống sót sau cuộc tấn công của Israel vào khu dân cư ở thủ đô Doha của Qatar, nhưng con trai Humam cùng ba vệ sĩ và một sĩ quan an ninh Qatar thiệt mạng. Đầu năm nay, một người con trai khác là Azzam qua đời vì vết thương trong cuộc không kích của Israel tại Gaza City. Tổng cộng, ông al-Hayya đã mất bốn người con trai cùng nhiều người thân khác trong các chiến dịch quân sự của Israel.
Cuộc gặp với đặc phái viên Mỹ
Sau khi Tổng thống Donald Trump cho phép tiếp xúc trực tiếp với Hamas, đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đã gặp ông al-Hayya tại Ai Cập chỉ vài ngày sau vụ không kích ở Doha. Ông Witkoff cho biết đã gửi lời chia buồn về cái chết của con trai nhà lãnh đạo Hamas, đồng thời chia sẻ bản thân cũng từng mất con trai khi mới 22 tuổi. Theo ông, cả hai đều là những bậc cha mẹ từng phải chôn cất con mình. Ông Jared Kushner cũng kể lại rằng khi hai người nói về những mất mát trong gia đình, cuộc đối thoại không còn chỉ là một cuộc đàm phán, mà trở thành khoảnh khắc của hai người cha.
Ý nghĩa của cuộc bầu cử
Theo nhà phân tích chính trị Palestine Abdullah Aqrabawi, việc Hamas vẫn tiến hành cuộc bầu cử chính thức ngay trong lúc các hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn cho thấy nền tảng thể chế của tổ chức này. Ông Aqrabawi nói: "Hamas đã lựa chọn tiến hành bỏ phiếu thay vì vội vàng chỉ định nhân sự hoặc thông qua các quyết định mang tính đồng thuận". Nhà phân tích này đồng thời cho rằng việc cuộc bầu cử diễn ra với sự cạnh tranh thực sự giữa các ứng viên phản ánh tranh luận nội bộ lành mạnh về định hướng chiến lược của phong trào.
