Cuộc họp lãnh đạo cấp cao ngày 30/7 vừa qua tại Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc vẫn kiên định với định hướng tăng trưởng hiện nay, ưu tiên các biện pháp hỗ trợ có mục tiêu thay vì tung ra các gói kích thích tiêu dùng quy mô lớn hay điều chỉnh căn bản mô hình kinh tế. Động thái này diễn ra trong bối cảnh Liên minh châu Âu (EU) ấn định thời hạn đến tháng 10 để Bắc Kinh giải quyết bất đồng thương mại, còn Mỹ và Trung Quốc dự kiến sẽ có thêm các cuộc gặp cấp cao trong năm nay.
Giới phân tích nhận định, trước thềm các cuộc đàm phán với EU và Mỹ, Bắc Kinh đã xác định ba "giới hạn đỏ" mà họ sẽ không nhượng bộ. Đây là tín hiệu cho thấy Trung Quốc không có ý định thay đổi mô hình phát triển dựa trên xuất khẩu và hỗ trợ sản xuất dù phương Tây liên tục cáo buộc nước này gây ra tình trạng dư thừa công suất và sức ép lên ngành công nghiệp toàn cầu.
Ba "giới hạn đỏ" của Bắc Kinh
Thứ nhất là bảo vệ "quyền phát triển", khái niệm từng được Ngoại trưởng Vương Nghị nhiều lần nhấn mạnh. Theo đó, Trung Quốc phản đối các biện pháp hạn chế xuất khẩu chất bán dẫn và công nghệ cao nhằm vào nước này, coi đó là sự can thiệp vào quá trình phát triển hợp pháp của một nền kinh tế đang bắt kịp các nước phát triển.
Thứ hai, Bắc Kinh phản đối việc Mỹ áp đặt các mức thuế vượt quá những thỏa thuận trước đây. Lập trường của Trung Quốc nêu rõ bất kỳ động thái nào làm gia tăng đáng kể thuế quan đều có thể dẫn đến các biện pháp đáp trả, khiến căng thẳng thương mại giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới thêm phần gay gắt.
Thứ ba, Trung Quốc bác bỏ các cáo buộc liên quan đến lao động cưỡng bức, dư thừa công suất hay các vấn đề tương tự nếu những nội dung này được sử dụng làm cơ sở để áp đặt các biện pháp thương mại mới đối với hàng hóa nước này. Đây được xem là "lằn ranh" nhằm ngăn chặn việc phương Tây dùng những luận điệu chính trị để hạn chế hàng xuất khẩu Trung Quốc.
Bắc Kinh bảo vệ mô hình tăng trưởng
Trước đó, Bộ Thương mại Trung Quốc đã công bố văn bản lập trường về vấn đề "dư thừa năng lực công nghiệp", bác bỏ các cáo buộc của phương Tây. Theo văn bản này, những nhận định trên dựa trên "lập luận sai lệch" và mang động cơ bảo hộ thương mại. Tạp chí lý luận Qiushi của Đảng Cộng sản Trung Quốc cũng bảo vệ mô hình tăng trưởng dựa trên đầu tư, cho rằng mức tiêu dùng thấp là đặc điểm phù hợp với giai đoạn phát triển hiện tại của nền kinh tế.
Theo ông Xu Tianchen, chuyên gia kinh tế cấp cao của Economist Intelligence Unit (EIU), các thông điệp trên cho thấy Trung Quốc muốn giải thích với các đối tác về cơ sở của mô hình phát triển hiện nay, đồng thời phát tín hiệu về những giới hạn mà Bắc Kinh sẽ không chấp nhận trong đàm phán. Ông cho rằng văn bản của Bộ Thương mại Trung Quốc khẳng định Bắc Kinh phản đối mọi biện pháp mà nước này coi là phân biệt đối xử đối với doanh nghiệp và hàng hóa Trung Quốc.
Về phần mình, Trung Quốc khẳng định mô hình phát triển hiện nay phản ánh nhu cầu của một nền kinh tế vẫn đang thu hẹp khoảng cách với các nước phát triển. Bắc Kinh nhấn mạnh các khoản đầu tư vào khoa học, công nghệ và sản xuất tiên tiến không chỉ phục vụ tăng trưởng trong nước mà còn có thể đóng góp cho kinh tế toàn cầu. Trong tháng này, Thủ tướng Lý Cường cũng bác bỏ cảnh báo về "cú sốc Trung Quốc 2.0", cho rằng sự phát triển của các doanh nghiệp Trung Quốc trong lĩnh vực sản xuất công nghệ cao chính là "cơ hội Trung Quốc 2.0" đối với kinh tế thế giới.
Phương Tây hoài nghi và gia tăng sức ép
Dù vậy, nhiều chuyên gia phương Tây cho rằng lập luận của Trung Quốc khó thuyết phục khi nhu cầu trong nước vẫn yếu và tăng trưởng tiếp tục phụ thuộc đáng kể vào xuất khẩu. Ông Eswar Prasad, giáo sư chính sách thương mại tại Đại học Cornell và cựu Giám đốc phụ trách Trung Quốc của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhận định việc Trung Quốc phụ thuộc nhiều vào xuất khẩu khiến lập luận cho rằng hàng hóa giá rẻ của nước này mang lại lợi ích cho người tiêu dùng toàn cầu trở nên kém thuyết phục.
Trong khi đó, Mỹ và EU tiếp tục gia tăng sức ép. Washington trước đây đã áp thuế cao đối với nhiều mặt hàng nhập khẩu từ Trung Quốc, còn Bắc Kinh đáp trả bằng lợi thế trong chuỗi cung ứng đất hiếm. Về phía EU, khối này đang thúc đẩy các chính sách hỗ trợ công nghiệp trong nước nhằm giảm phụ thuộc vào hàng hóa Trung Quốc, trong bối cảnh thâm hụt thương mại với Bắc Kinh vẫn ở mức cao.
Theo bà Alicia Garcia-Herrero, Kinh tế trưởng khu vực châu Á - Thái Bình Dương của Natixis, kinh nghiệm từ các cuộc đàm phán thuế quan với Mỹ đang trở thành khuôn mẫu để Trung Quốc xử lý quan hệ thương mại với châu Âu. Chiến lược chủ yếu là kéo dài thời gian đàm phán trong khi vẫn bảo vệ các lợi ích cốt lõi.
Những tuyên bố mới nhất cho thấy Bắc Kinh ngày càng tự tin rằng có thể xử lý các tranh chấp thương mại mà không cần đưa ra những nhượng bộ lớn. Giới phân tích cho rằng trong các cuộc gặp sắp tới với Mỹ và EU, Trung Quốc sẽ tiếp tục giữ lập trường cứng rắn về mô hình phát triển và quyền tiếp cận công nghệ, còn các cuộc đàm phán có thể kéo dài hơn dự kiến.
